Ons kiesstelsel is mossel noch vis

Het proportionele kiesstelsel laat toe dat nieuwe politieke stromingen snel een plaats kunnen verwerven in het partijlandschap en dat de kiezer gemakkelijk een nieuw thema op de politieke agenda kan plaatsen. Dat was ook bij ons het geval vóór de invoering van een 5 procentdrempel. Vandaag is het voor kleine partijen echter een pak moeilijker geworden om een voet aan de grond te krijgen in het parlement. Vroeger bestond er ook al een drempel in de vorm van een quorum. Maar dit quorum liet de kleine partijen wel toe om met minder dan 5 procent een zetel te halen in een grote kieskring zoals Antwerpen. Bovendien was het quorum een zeer technische aangelegenheid waarover in de media met geen woord werd gerept en die dan ook geen invloed had op het kiesgedrag. De 5 procentdrempel daarentegen is alomtegenwoordig in de campagne en veel gemakkelijker te begrijpen voor de kiezer. Kiezers zijn minder geneigd om voor een partij te stemmen die in de peilingen onder die fatale drempel zakt, omdat ze vrezen dat ze op die manier hun stem zullen weggooien. (...)

Het gevolg van dit alles is dat de electorale markt in grote mate is afgegrendeld voor nieuwkomers en dus steeds monopolistischer wordt. Dat betekent ook dat we met ons politiek systeem tussen twee stoelen vallen: we hebben geen meerderheidssysteem dat aan de kiezer de mogelijkheid geeft om zelf een premier en een regering te kiezen. Maar we hebben ook geen echt open proportioneel systeem meer, dat de kiezer toelaat om af en toe eens een nieuw geluid te laten weerklinken in de Kamer. In de plaats daarvan zijn er vier grote partijen die in het parlement gebetonneerd zitten en onder elkaar bedisselen wie de dienst uitmaakt in de regering. Dit is vanuit democratisch oogpunt het slechtst mogelijke scenario.

Voor de kwaliteit van onze democratie zou het dan ook een goede zaak zijn mocht alvast Groen! opnieuw zetels halen in de Kamer en op die manier zijn plaats in het partijlandschap definitief heroveren. Nog beter zou het zijn mocht er ook eens een nieuwe partij in slagen om, against all odds, het ondemocratische monopolie van de grote partijen te doorbreken. Dat mag voor mijn part gerust PVDA+ of CAP zijn, maar de partij die momenteel de beste kaarten heeft om dit huzarenstukje te volbrengen is natuurlijk de Lijst Dedecker. Jean-Marie Dedecker heeft een grote naambekendheid, blijft vrij populair en is er bovendien in geslaagd om een deftige campagne op poten te zetten. Als er iemand in staat is om binnen te breken in het parlement, dan is hij het. Maar als zelfs hij faalt, welke toekomstige politieke entrepreneur zal dan nog zijn kans durven te wagen op de electorale markt? Bekeken vanuit een breder perspectief is dat misschien wel de belangrijkste inzet van 10 juni.

Bart Maddens in De Morgen, 2 juni 2007