De taalevolutie in Brussel

In Brussel dateert de eerste bekende akte in een volkstaal van 1277; ze is in het Diets opgesteld. Het Latijn en het Vlaams blijven trouwens tot het einde van het ancien régime de talen van het stadsbestuur, zowel op burgerlijk als op spiritueel vlak. De rol van hoofdstad van de Nederlanden die vanaf de 15de eeuw geleidelijk aan Brussel toevertrouwd werd, bevorderde het ontstaan en de ontwikkeling van een Frans element, temeer daar de prins van Franse origine was. Dit volstond echter niet om de stad haar Vlaamse karakter te laten verliezen: rond 1780 was minder dan 15 % van de stadsbewoners Franstalig en het Frans bleef in hoofdzaak de taal van het Hof en van de bevoorrechte klassen. De inlijving bij Frankrijk (1794-1814/1815) was uiteraard bevorderlijk voor de verfransing van Brussel, maar het Hollandse regime bracht het verlies aan invloed van het Vlaams tot stilstand.

In 1830 wordt de onafhankelijke Staat opgericht en de stichters kunnen zich geen andere officiële taal dan het Frans inbeelden. Dit zou de positie van het Frans in Brussel verstevigen, temeer daar de stad een statuut van volwaardige hoofdstad verwierf.

De agglomeratie begint vorm te krijgen. Op basis van de huidige grenzen telde ze 86.348 inwoners in 1800, 137.956 inwoners in 1829 en 211.634 inwoners in 1846.

Bij de telling in 1846 geven nog maar 34,8 % Brusselaars het Frans als hun hoofdtaal aan. Als we de voorsteden – Sint-Joost (49,3 %), Elsene (44,9 %), Schaarbeek (27,4 %), Laken (21,2 %), Sint-Gillis (16,1 %) en Molenbeek (15,4 %) – uitsluiten, was het percentage inwoners die voornamelijk Frans spraken, echt onbeduidend.

In het Brussels gewest was de opkomst van het Frans dus een traag maar gestaag proces. In 1910 sprak 23,2 % van de inwoners uitsluitend Nederlands en 27,1% Frans; in 1947 bedroegen deze cijfers respectievelijk 9 % en 37 %. In 1970 benadrukten de enquêtes dat minstens 85 % van de inwoners van de negentien gemeenten als Franstalig beschouwd konden worden. Dit percentage is sindsdien nog gestegen.

Vlaanderen - Is er nog een toekomst voor België? Cahier van het Centre Jean Gol, studiecentrum van de MR, mei 2007