De Poolse les aan Europa

De reactie van een goed deel van onze pers op de recente Europese top in Brussel is bizar.

Op de beide tv-zenders kregen we het verhaal van Guy Verhofstadt en Karel De Gucht die nog een moedige poging hadden ondernomen om te redden wat er te redden viel, en daarbij een front van pro-Europese landen hadden gevormd. Toen we beelden zagen van hun persconferentie viel één zaak op: er werden vier microfoons onder hun neus geduwd en daar stonden netjes de logo’s op van VRT, VTM, RTBf en RTL. Behalve de Belgische zenders was er dus geen kat aanwezig. Na een redding van wat er te redden viel, oogt dat toch bevreemdend.

De waarheid is dan ook anders. Europa, zoals de zogeheten pro-Europeanen dat wensen – een Europa waarin de nationale soevereiniteit geofferd wordt op het altaar van de Brusselse bureaucratie – was na de referenda in Nederland en Frankrijk inderdaad zo dood als een pier, uitgespuwd door die weinige kiezers die de kans hadden gekregen zich uit te spreken. (In België durfden zelfs de pro-referendum-partijen VLD en Spirit geen referendum aan, uit vrees voor de kiezer, al maakte De Gucht zich sterk dat hij het wel anders zou aangepakt hebben dan Balkenende). De lijn-Verhofstadt staat dus volkomen geïsoleerd.

Daar tegenover kregen we het werkelijke verhaal, waarvan ik zelfs geen fractie heb gezien op één van onze zenders, vrijdagavond al in het Nederlandse Nova-magazine. Men interviewde een journalist van Le Monde, die stelde – dik tegen zijn zin, zo leek het wel – dat Nicolas Sarkozy in Frankrijk in het onmogelijke was geslaagd en het kamp van Oui en Non weer verenigd had rond een nieuw Europees élan. Nu stak hij zijn nek uit, zo vervolgde hij, door hetzelfde te willen klaarspelen op Europees vlak, met een oppositie die op de loer lag om hem onderuit te halen. Het zou hem benieuwen. Daarop meldde de Nova-reporter dat Angela Merkel ondertussen de handschoen in de ring had gegooid. Nadat zij de onmogelijk geachte krachttoer had uitgehaald om Groot-Brittannië en Nederland terug in de schaapsstal te krijgen, bleven de Polen dwars liggen. Daarom had Sarkozy aangeboden een laatste bemiddeling te ondernemen, maar dat leek zo goed als een kamikaze-operatie. Na enige tijd had hij zelfs Tony Blair erbij geroepen, wat helemaal van wanhoop leek te getuigen. Wat bleek? ’s Anderendaags ’s ochtends had Sarkozy zijn slag thuisgehaald. Ten koste van een onleesbaar verdrag, zo stelden De Gucht en zijn acolieten bitter. Alsof verdragen dienen om gelezen te worden.

Daaruit besluit men dan dat het Europese élan gebroken is, net op het moment dat het hernomen wordt. Daarbij wordt vooral de Polen kwalijk genomen dat ze weer zo’n koppigaards zijn geweest, maar men realiseert zich niet hoe waardevol de Poolse koppigheid historisch zal blijken te zijn. Polen is de natie die als geen andere op dit continent de trouweloosheid heeft beleefd van heilig gezworen verdragen. Niet slechts werd de natie in augustus 1939 in een geheim protocol opgedeeld tussen nazi-Duitsland en sovjet-Rusland, zij moest zich ook laten welgevallen dat één van haar agressors in 1945 gejubeld werd als haar ‘bevrijder’ en gedurende 44 jaar de hegemonie verwierf over haar binnenlandse aangelegenheden, zonder dat de westerse machten zich nog herinnerden waarom de oorlog van 39-45 – die zij heel symbolisch die noemden van 40-45 – eigenlijk begonnen was: de invasie in Polen door Hitler in september 1939, gevolgd door die van Stalin die Hitler eerst het vuile werk had laten opknappen (de Duitse troepen stonden zelfs door hen bezet gebied weer af).

In het Europese parlement stelden de Poolse afgevaardigden dan zoveel jaren later voor om een minuut stilte in acht te nemen voor de massamoord op Poolse officieren in Kattyn, door stalinistische moordcommando’s. Dat werd afgewezen, de herdenking van Poolse joden mag, maar van Poolse katholieken niet. Polen wantrouwt dus West-Europa en terecht. Men kan trouwens ver in de Poolse geschiedenis teruggaan om het spoor te vinden van dit verraad. Ook in 1830 kreeg België zijn onafhankelijkheid maar in ruil voor de onderdrukking van een gelijktijdige Poolse opstand door de Russische tsaar.

De Polen drukken Europa dus met hun neus op het feit dat als men de soevereiniteit van de eigen volkeren verwaarloost, het in een nihilisme terecht komen zal dat aanleiding geven zal tot elke vorm van cynisme. Het waarschuwt ervoor dat de Europese constructie – waar het zelf weer deel aan neemt – een democratische constructie moet zijn en geen bureaucratische mag zijn, geen herboren Sovjet-Unie op de tonen van ‘Alle Menschen werden Brüder’. Polen zet de schijn-Europeanen als Verhofstadt – de Europeanen van de eigen carrière ten koste van de principes – een neus, door een Europa te verdedigen van waarden als trouw, loyaliteit en vrijheid. Het vindt daarin een bondgenoot in de zoon van Hongaarse migranten, Nicolas Sarkozy, die verklaard heeft dat hij alles te danken heeft aan Frankrijk en precies daarom Europa weer op het spoor wil helpen. Het zet zich daarmee af tegen schijn-Europeanen als Zinadine Zidane, die wel wilde profiteren van het prestige van de Franse nationale ploeg maar het vertikte om de Marseillaise te zingen, omdat hij Frankrijk haatte. Jacques Chirac ontving hem tijdens zijn zwanenzang en noemde hem ‘un homme de grand caractère’, nadat hij zich op het voetbalveld als een hooligan had gedragen. Van dergelijke ‘hommes de caractère’, bevrijd ons heer.

Laat de koppige Polen, gesteund door een president van Hongaarse afkomst, rustig op hun manier aan Europa bouwen, zij hebben ons veel te leren. Het zou goed zijn als ook onze pers dat eens wilde inzien.

Eddy Daniëls in een lezersbrief op De Standaard Online, 25 juni 2007