Voltaires Mahomet

Ingezonden door LVB op 2007-07-20 01:29

(...)
'k Zou, zo ge een ander waart, na zulk een onbescheid
Gewis alleen de geest doen spreken, die mij leidt;
Het zwaard der Alkoran in mijn bebloede vuisten
Zou hen verstommen doen, die stout daar tegen druisten;
Mijn vreselijke stem, die niemand kan weerstaan,
Zou, als de donder, hen ter aarde nederslaan:
Maar 'k spreek, als mens, met u. 'k Ben, om u mijn gepeinzen
Te helen, al te groot. 'k Ontdek mij zonder veinzen.
Ken Mahomet geheel. Wij zijn alleen en vrij.

Ik ben heerszuchtig, en, schoon elk het is met mij,
'k Weet burger, priester, vorst noch hoofd van legerscharen,
Wier glorierijkst ontwerp het mijn' kon evenaren.

Geen volk, dat op zijn beurt zijn naam niet heeft verbreid
Door kunst of wetten, doch vooral door dapperheid.
Den tijd des Arabiers zien we eindelijk verschijnen.
Dat moedig volk, alleen bekend in zijn woestijnen,
Zag al te lang zijn roem begraven in het zand.
Zie thans de dag, geschikt tot zijnen gloriestand;
't Heelal, van 't noorden tot aan 't zuiden, door de woede
Des krijgs vernield; den Pers, nog zwemmende in zijn bloede;
Zijn rijkstroon ondermijnd; den Indiaan ontzet
Van vrijheid en van moed; d'Egyptenaar verplet;
Den luister gans verdoofd van Constantinus' wallen
En 't Roomse keizerrijk alom verwrikt, vervallen.
Dat machtig lichaam, gans verscheurd, beroofd van eer,
Door tweedracht kwijnend, heeft bijna geen leven meer.
Der Arabieren troon, zo gij me uw hulp doet blijken,
Werde opgericht door ons op de asse en 't puin dier rijken!
Een nieuw regeerder, die een nieuwe leer beschut,
Is thans 't verblind Heelal van 't allergrootste nut.

Het viel Osiris in Egypte, en Zoroaster
In Azië niet zwaar 's volks haat te ontgaan en laster.
Zo heeft ook Minos, wien het oude Kreta ontzag,
En schrander Numa, wien Italië te eren placht,
De volken, die toen niets van koningen, of zeden
Of kerkdienst wisten, met gemak en schijn van reden
Bestierd door wetten, die de domheid deed bestaan.
Ik tast na duizend jaar die ruwe wetten aan:
Ik ben 't, die volk bij volk een eed'ler juk doe dragen:
'k Verdelg de valse goden; en waar ik op kom dagen,
Mijn zuiv're tempeldienst bevestigt overal
De aangroei mijns gebied, 't welk nimmer wank'len zal.
Mijn vaderland kan mij van geen bedrog betichten:
Ik zal 't verheffen; 'k wil 't in zijn verstand verlichten.
Al 't volk diene één monarch, omhelze dezelfde leer!
't Is nodig tot zijn roem dat ik 't vooraf verneêr.
(...)

De profeet Mohammed in het tweede bedrijf, vijfde toneel van het treurspel "Mahomet" door François-Marie Arouet de Voltaire, 1741.
In het Nederlands vertaald door Anthony Hartsen, 1770.
Omgezet naar moderne spelling door Luc Van Braekel, 2007.


Reacties

#45077

EricJans

vrijdag, 20 juli, 2007 - 18:54

 

Was het niet zo dat Voltaire kritiek gaf op de Islam om zodoende eigenlijk 'de [Roomse] kerk' en vooral de kerkelijke 'tweede stand' met al haar voorrechten te kunnen bekritiseren zonder te moeten lijden onder de cencuur?

De kritiek op de islam gold immers net zo goed voor de Rooms/Christelijke pretenties en privileges.

Opmerkelijk toch deze passage:

<<Mijn vaderland kan mij van geen bedrog betichten:
Ik zal 't verheffen; 'k wil 't in zijn verstand verlichten.>>

Was 't moeilijk actualiseren, Luc?

#45082

LVB

vrijdag, 20 juli, 2007 - 19:47

 

@Eric Jans: je hebt gelijk wat de bedoeling van Voltaire betreft. Toch had paus Benedictus XIV het niet zo begrepen, want hij heeft Voltaire uitvoerig gefeliciteerd met dit werk. Je vindt een Engelse vertaling van de correspondentie tussen de paus en Voltaire onderaan deze pagina: http://www.freewebs.com/drj...

Wat de actualisering betreft: ik heb enkel de spelling geactualiseerd en niet de grammatica, omdat anders het rijm niet kon behouden worden. De spelling actualiseren is makkelijk. Dit treurspel omzetten naar moderne taal met behoud van het rijm zou heel wat moeilijker zijn, dat zou een beroepsdichter moeten doen.

#45086

A.Rouet

vrijdag, 20 juli, 2007 - 20:37

 

<< dat dit bedoeld werd door Eric Jans
maakt volgens mij toch weinig kans >>

#45099

EricJans

zaterdag, 21 juli, 2007 - 11:13

 

@ A. Rouet:

... waarvoor dank, natuurlijk!

#45103

EricJans

zaterdag, 21 juli, 2007 - 12:41

 

@ Luc:

La France was qua organisatie en samenleving in de 18de eeuw - zéker geestelijk! - het land van de ïnstitutionele achterlijkheid. Alle humanisten waren 200 jaar lang ofwel uitgeweken (en dan nog vooral naar Nederland) ofwel uitgemoord ofwel opgesloten/monddood gemaakt. Voltaire had dus géén ruimte om vrij te schrijven... géén!

Ruim vijftig jaar later (dan 1741, jaar van verschijning) zouden diezelfde 'Frenchmen' zich echter - als een soort 'vulkanische reactie'? - de pretenties aanmeten dat ze de 'liberté' én het heet water zélf hadden terug uitgevonden en kwamen ze op vele plaatsen in heel Europa niet alleen 'vrijheden' brengen die we nog niet bereikt hadden maar ook en zeker zoveel vrijheden (en gezonde evenwichten) die hier (en zéker in de noordelijke Nederlanden) minstens gedeeltelijk en soms zelfs al verregaand bestonden en ontwikkeld waren!

Je moest de Nederlanders na 1789 écht niet meer komen vertellen wat 'une république' was, hé. Van die evolutie waren zij al 200 jaar de voorlopers geweest in Europa en de Amerikanen hadden zich voor hún vrijheden precies daaraan gespiegeld! Dat gold zélfs gedeeltelijk voor de geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden! (Het experiment van de Verenigde staten van België [= Nederland in haar toenmalige betekenis!])

Finaal zou het gaan uitmonden in 1830... de uitwas van een in vele opzichten ongevraagde revolte... het braaksel van de dronken Franse vernieuwers en verruimers.
En onder 'verruimers' mag je vooral 'uitbreiding van La France - grondgebied tot aan de Rijngrens' verstaan. Regelrechte bezetting en onderdrukking.

Tot op vandaag lijkt de fine fleur van de Belgicisten te denken dat en te handelen alsof het 'liberalisme' een exclusieve Franse uitvinding was. Wat een bekrompen, achterlijke visie! De integrale Europese geschiedenis doet niets anders dan die gedachte tegenspreken in zowat alle facetten en feiten. Natuurlijk maakte de masthodont 'France' wel indruk door zijn omvang.

Voor de Lage Landen gold evenwel goeddeels dat de 'Franse Revolutie' neerkwam op <<De Grote Wat-U-Al-Wist-Show>>.

Moeizaam opgebouwde evenwichten werden (en toegegeven: niet altijd gezonde, maar toch) brutaal verstoord en het eindresultaat was - globaal - zeker geen vooruitgang voor onze gewesten. Het resulteerde in de vervreemding en de politieke apathie waarin we tot op heden geboren worden en leven, hier te lande. Vervreemding. Het resulteerde in een land dat we in het beste geval als een strikt noodzakelijk kwaad bekijken maar dat zeer velen niet gauw als een 'thuis' aanvoelen. Churchill zei al dat hij zelden een regering had gezien die zó tegen haar burgers in bestuurde als de Belgische.

Dat betekent niet dat de 1789-revolte geen Parijse onontkomelijkheid zou zijn geweest. Frankrijk was immers in 1788 nog zowat het achterlijkste land van Europa. het had iets goed te maken.

De neiging om alle aan 'Belgique' voorafgaande regeerders zomaar, zondermeer als 'bezetters' te zien en te omschrijven is echter een typische veruitwendiging van de leugen die België zondermeer en tot op heden is.
Waarmee ik niet wil zeggen dat vooraf alles koek en ei was. Waarmee ik wél wil zeggen dat het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (ook de Noord-Nederlanders werder 'verenigd' en waren dat voorheen niet) een véél logischer en dus véél juister antwoord waren dan het adellijke schijnliberalisme dat hier in 1830 en tot op heden aan ons werd opgedrongen tegen alle logica, alle gezond verstand en alle volksgevoelens in. Zelfs tegen onze spreekta(a)l(en) in!

En wat Voltaires tekst betreft: één en ander neemt niet weg dat ook zijn neergeschreven islamkritiek niet op diezelfde islamwereld van toepassing zou kunnen (geweest) zijn, hé.
Het is toch dát stuk theater waarmee ze in de opera van Zürich (of was het Genève?) laatst zoveel multiculturele problemen hebben gehad , niet?

#45104

LVB

zaterdag, 21 juli, 2007 - 13:16

 

@Eric: Vandaar dat ik jouw opmerking "was 't moeilijk actualiseren" niet goed begreep. Niet alleen die twee lijntjes over "mijn land" zijn nog actueel, maar alles wat hierboven over de islam geschreven staat. Of waarom dacht je dat ik dat citaat hier geplaatst heb?

Overigens zou ik graag het hele boekje (60 pagina's) dat ik bij een antiquariaat op de kop kon tikken, in moderne spelling omzetten en publiceren of heruitgeven.

#45175

EricJans

zondag, 22 juli, 2007 - 20:05

 

@ Luc:

Niet simpel om te doen. Het mooie, het letterlijk 'rijke' aan de oude archaïsche taal is dat één woord doorgaans meerdere 'ladingen' of betekenissen tegelijk dekt. Wanneer je dat in hedendaagse taal wil vertalen, heb je soms twee tot drie zinnen nodig om al die ladingen te kunnen dekken.

Dat probleem doet zich erger voor naarmate een tekst in leeftijd toeneemt. De Nieuwe Bijbelvertaling lezen zónder de oudste vertalingen (en zelfs nog beter de oudst bekende publicaties) ernaast te leggen zou je algauw een erg sectarische visie over zo'n tekst geven. Dat is zelfs gevaarlijk!

En dan hebben we het nog niet over 'contexten'. De oudste teksten geven doorgaans het meest ruimdenkende beeld van wat bedoeld wordt. Een zeer eigenaardige vaststelling, als je ermee geconfronteerd wordt.

Ook in toneelvertalingen van oude Griekse auteurs is het vechten met dat probleem. Het is zeer belangrijk om je daarvan bewust te zijn als je eraan begint, denk ik.
Bon courage!

#45248

pepperjack

maandag, 23 juli, 2007 - 14:10

 

Eric, ik dacht dat het een opera van Mozart betrof, waarin finaal de goden of profeten allemaal onthoofd werden. Wat voor 1 onder hen toch wel echt not done is :-). Ik dacht dat het in Berlijn was. Typisch voor onze dociele buren die sedert 60 jaar zó bang zijn van zichzelf :-)

Je geschiedkundige toelichtingen zijn heerlijk lezen, en hoe meer ik verneem van 'geschiedenis' hoe meer ik je gelijk geef, en hoe meer ik verwonderd ben dat zelfs in 'dode' geschiedenis (waar toch niemand meer belang of gevoeligheid in heeft) zo scheef gepercipieerd kan worden. De Nederlanders zijn fascinerend (in hun geschiedenis :-))

Twee vraagjes:
- zie je een oorzaak voor de ontwikkelingen in Nederland?
- vind je echt dat de (hedendaags) Vlaamse provincies beter waren geweest moest Napoleon niet zijn langsgeweest? Of maak je een onderscheid tussen hem en de Franse revolutionairen?

#45251

LVB

maandag, 23 juli, 2007 - 14:30

 

De opvoering van 'Mahomet' in Genève en in Saint-Genis-Pouilly werd afgelast na protest van moslims.
http://www.banned-books.com...
http://yaleglobal.yale.edu/...

Het toneelstuk waar pepperjack naar verwijst is "Idomeneo", afgelast in Berlijn:
http://www.timesonline.co.u...
... maar later toch opgevoerd, zonder incidenten:
http://www.iht.com/articles...

#45280

LVB

maandag, 23 juli, 2007 - 18:20

 

Het voorwoord van de vertaler, eveneens op rijm gezet:

AAN DE HEEREN,
MYNE MEDELEDEN
VAN HET GENOOTSCHAP
DILIGENTIAE OMNIA

Nooit kan Schijnheiligheid, het snoodst der helse spooken
Afschuwelijk genoeg, schoon door het fikst penseel,
Met verf zijn afgemaald. Dit heeft mijn lust ontstoken
Om haar te schildren in een sprekend tafereel;
Doch die gevloekte in al hare ijslijkheid te ontdekken,
Mijnheren! is het werk van 't vindingrijkst verstand:
Dies schetste ik haar, hoewel met onderscheiden trekken,
Naar 't krachtigst voorbeeld van de meesterlijkste hand.
U, die in Wetenschap en Kunsten schept behagen,
En niets onmooglijk acht voor onvermoeide Vlijt,
Verstout ik mij die Schets vrijmoedig op te dragen.
Uw heusheid gunt haar de eer, dat ze u werd toegewijd.
In haar is Mahomet, die 't Oost' in euvlen moede
Als Held en Hemeltolk aan zijn gezag verbond,
In stoutheid, veinzerij, verleiding, loosheid, woede
En scepterzucht verbeeld, zo verr' men 't oirbaar vond.
Ziet hoe die Dwingeland den Aziaan doet beeven;
Al 't Volk tot slaaven maakt daar hij zijn Leer' verbreid;
Door onverzoenbren wrok en minnenijd gedreven
Twee brave Zielen doemt, haar 't gruwzaamst lot bereidt:
Ziet hoe die Huichelaar door macht en list te gader,
Als waar' 't op 's Hemels last, het ijslijkst kwaad verricht;
Zijn Leerling noopt tot moord, en door den Zoon den Vader,
Elkandren onbekend, berooft van 't levenslicht!
VOLTAIRE's schrander brein, beroemd waar Kunsten wonen,
Geleerdheid word gekweekt en Kennis wortels schiet,
Trachtte op het Frans Toneel het mensdom dus te tonen
Dat Schijndeugd om haar doel te treffen niets ontziet.
Ik poogde langs zijn spoor 't gevaar van blinden ijver,
Die zelfs Natuur vertreedt, te stellen in den dag
Tot lof mijns Vaderlands, waar geen heerszuchtig Drijver
Zijn voorschrift tot een wet aan andren geven mag,
Noch in verwaten drift, het merk der Schijnprofeten,
Uit stikziend bijgeloof of opgeblazen waan,
Thans durft, gelijk weleer, de menslijkheid vergeten,
Veel min te vuur en zwaard naar 's Naasten leven staan.

Amsterdam,
den 7 May 1770.
A. HARTSEN.

#45285

traveller

maandag, 23 juli, 2007 - 20:21

 

@ luc

Er is dus niets niews onder de zon. En sinds 1770 hebben we weinig bijgeleerd.