Een (voormid)dag zonder China

China is de productie- en montagehal van de wereld. Niet weinig producten die je dagdagelijks gebruikt worden in de Volksrepubliek geassembleerd of geproduceerd in onglamoureuze steden en gemeenten waar nonkel André en tante Rita, op groepsreis in China, nooit zullen komen en waar jij normaal ook niet onmiddellijk van hoort tenzij je dingen écht in het groot aankoopt of je iemand kent die dat doet.

In Wenzhou (in Zhejiang provincie, ten zuiden van Shanghai), waar 90 percent van de ondernemingen privé zijn, wordt 70 percent van 's werelds wegwerpaanstekers gemaakt. In diezelfde provincie produceren in Qiaotou (64,000 inwoners) 380 lokale bedrijven 70 percent van de knopen voor kleren die in China worden gemaakt. In Datang produceren bedrijven 33 percent van 's werelds sokken en in Shengzhou 40 percent van 's werelds herendassen.

Made in China. DVD-spelers, dassen voor heren, mobiele telefoons, schoenen, T-shirts, beha's, batterijen, autobanden, schroeven, bed- en keukenlinnen, scharnieren, werktuigen, hoofddoeken, handschoenen, ondergoed, sportschoenen, plastieken zakken, knopen, ritssluitingen, aanstekers, cosmetica, speelgoed, televisietoestellen, mode accessoires, huishoudtoestellen, meubilair, enz. Je kunt het zo gek niet bedenken. Op massieve schaal geproduceerd: één miljard spellen kaarten per jaar in Wuyi en 350 miljoen paraplu's in Songxia, bijvoorbeeld. Het wil voorlopig niet zo goed lukken met Chinese auto's (trefwoorden: Europese crashtests, Brilliance BS6) maar dat komt op termijn wel goed. Passagiersvliegtuigen staan al in de steigers. Letterlijk.

In Yiwu (nog steeds in de provincie Zhejiang) vind je in de 1,500 hectare grote China Yiwu International Trading City 320,000 verschillende producten gecentraliseerd in meer dan 30,000 stands. Als je in elke stand acht uur per dag één minuut blijft heb je twee maand nodig om rond te geraken.

Wie nog niet overtuigd is doet maar een kleine test. Let voor een (halve) dag op of wat je gebruikt uit China komt of niet. Maak het interessant en gebruik voor maximum impact die producten niet voor de tijd dat het experimentje duurt. Voor veel zaken zal 'sorteren' allicht eenvoudig zijn omdat er ergens op het product zelf of de verpakking 'Made in China' staat. Maak het jezelf gemakkelijk en beschouw 'Made in Taiwan' en 'Made in Hong Kong' als toegelaten.

Misschien kan je nu nog wel de lenzen van je digitale camera gebruiken maar niet meer de camera body die in China is gemaakt, randapparatuur incluis. Je pech houdt aan want je kan vandaag ook misschien geen sokken dragen of ondergoed of de panty's voor het formele restaurantbezoek van vanavond. Ook de handschoenen die je wou aantrekken om in de tuin te werken vanmiddag moeten misschien in de schuif blijven net als de hegschaar. Veel flip-flops blijven zelfs met het warme weer nu op het schoenenrekje staan en met heel wat leuke gympjes, truitjes en broekjes wordt vandaag ook niet gesport. Als je uit frustratie een sigaret wil gaan roken om met een kop koffie op een taboeretje in de keuken te zitten mokken, alvast geen wegwerpaansteker gebruiken (zie hierboven) en misschien ook je kop, je schoteltje, je taboeretje aan een vluchtig onderzoekje onderwerpen. Schrik niet wanneer ook de koffiemachine uit China komt. Je kan trouwens veel praktische dingen in de keuken voor de duur van het experiment misschien niet gebruiken want ... ze komen uit China.

Chinese producten worden herverpakt of 'geherassembleerd' en van veel van die producten vermoed je niet eens dat ze onderdelen hebben die gemaakt zijn in China. Je kan nu, als je dat wil, je experimentje verruimen en proberen producten te vermijden die mogelijk herverpakt zijn of geassembleerd zijn in China met onderdelen die uit andere (Aziatische) landen komen of onderdelen bevatten die in China gemaakt zijn. Bij de minste twijfel: product niet gebruiken. Je desktop of laptop computer staan er nu zo goed als zeker ongebruikt bij. Zeker als je een Samsung notebook hebt want één of meer van de 50,000 werknemers in één of meer van China's 23 Samsung fabrieken heeft je notebook gemaakt. De laatste fabriek van Samsung notebooks in Korea deed de deuren dicht twee jaar geleden, in 2005.

Dames zullen vandaag misschien hun beha in de kast moeten laten want de plastieken O-ringetjes en S-schuivertjes tussen de bandjes en de eigenlijke bustehouder kunnen uit China komen (in één fabriek in Shantou (Quangdong) maakt men er 60 miljoen van per maand) en ook hemden en bloezen moeten misschien open blijven (indien de knopen zijn gemaakt in de Volksrepubliek) en eigenlijk moet het textiel zelf misschien wel in de kast blijven. Tussen haakjes, zelfs Amerikaanse en Italiaanse merkenkledij blijft tijdens het experiment in de kleerkast. (Ik heb het nagegaan)

Je kunt beter terug het bed in duiken (maar dan wellicht zonder pyjama en waar komen je lakens vandaan?). Om niet naar een Xanax te moeten grijpen na indringend kinderverdriet of - gejengel kan je best het speelgoed van Bert en Saartje de hele tijd buiten beschouwing laten. Of je houdt er gewoon nú mee op want het punt is gemaakt. China rules your life. Je hebt misschien een onthutsende ervaring achter de rug na geen (halve) dag irritant geëxperimenteer.

Sara Bongiorni uit Baton Rouge (Louisiana) deed een heel jaar lang met haar man en haar twee kinderen van vier en twee wat jij nog geen uur volhield. Ze schreef er 'A Year Without "Made in China"' over dat in juni verscheen. Het begon met haar voornemen om in het nieuwe jaar (2005) tussen 1 januari en 31 december niets te kopen dat manifest uit China kwam. Taiwan en Hong Kong mochten. Iets cadeau krijgen uit China mocht, net als afdankertjes aanvaarden afkomstig uit China en gevonden Chinese spullen gebruiken. De rest was taboe. De auteur zegt dat ze geen politieke motieven had voor haar 'jaar zonder China'. Ze begrijpt eigenlijk haar eigen motivatie niet altijd goed. Tot diep in het boek ondervraagt ze zichzelf naar haar beweegredenen. Ze wou gewoon weten of ze zonder China kon leven. Het antwoord is: ja maar haar zoektocht naar niet-Chinese producten (en het is bij wijlen echt een zoektocht) kost haar een hoop meer geld, getelefoneer, over-en-weer geloop, ongemak en tijdverlies dan gewoon Chinees te kopen.

Is Sara Bongiorni geen China basher (een voorvader van deze aantrekkelijke blondine was Chinees en ze heeft absoluut niets van het venijnig proza van veel columnisten tegen veroverend-exporterend Japan ruim twee decennia geleden), ze is ook verre van een China watcher. We krijgen naar mijn smaak te weinig van de achtergrond en de inzichten die je mag verwachten van de journaliste die ze is. Voor een business writer valt ze cijfermatig zelfs bepaald licht uit maar het boek leest vlot al doet het bij wijlen aan als de Made-in-China-obsessie van een huisvrouw op zoek naar een project tussen negen en vijf. Dat heeft zo zijn goede kanten want op enkele vroege voorbeelden van Witte Schuld na (ze vergelijkt prijzen van producten - een jeans, een dekbed, een sandwich - met per capita maandlonen in Afghanistan) worden we gespaard van de zoveelste anti-Chinese donderpreek vanop eenzame ethische hoogte met dat opgeheven vingertje over Tibet, Falungong, de afwezigheid van vakbonden, de plattelandsvlucht van 36 miljoen Chinese jonge meisjes die de exportboom elke dag op Spartaanse militaire wijze bijeen produceren (hun broers en vaders werken in de mijnen of in de bouw), hun huisvesting, verloning en dies meer. Er zíjn grote problemen én onvoorstelbaar schrijnende toestanden. Niemand zinnigs ontkent dat. En je zal ook maar een vijftiger zijn die je job hebt zien verhuizen naar China. Bongiorni's ongenoegen verwordt echter nooit tot het schuimbekkend megafoongeroep vanuit de tribune van links, rechts of zelfs de middenberm met een agenda. Haar ongemak zit net als dat van anderen in het boek meer onderhuids. Haar wrevel lijkt te zijn gericht tegen discountketens als Wal-Mart en consoorten. Bongiorni heeft zich uitdrukkelijk gedistantieerd van politieke motieven al gebruikt ze doorheen het boek wel het woord boycot.

Natuurlijk zijn er positieve noten aan 'Made in China'. De auteur ervaart dat aan den lijve en geeft dat zelf ruiterlijk toe. Wanneer haar zoontje nieuwe gympjes nodig heeft die 9 dollar zouden kosten indien ze uit China kwamen moet ze voor Italiaanse tennis schoenen 68 dollar neertellen. Dresdner Kleinwort Wasserstein, een Duitse investeringsbank, heeft berekend dat de Amerikaanse inflatie gedurende de laatste jaren een percent punt lager is geweest als gevolg van de Chinese concurrentie en bij Morgan Stanley schat men dat de Amerikaanse consument cumulatief 100 miljard dollar heeft gespaard sinds de Chinese boom begon in 1978 door 'Chinese prijzen' te betalen voor goederen in plaats van prijzen zonder het China-effect. 'Europese consumenten en bedrijven, schrijft EU Commissaris voor de Handel Peter Mandelson, 'hebben hun voordeel gedaan met import van Chinese producten aan concurrentiële prijzen en met de lage intrestvoeten die deze hielpen ondersteunen.' [...] 'Twintig jaar geleden dreef de Europese Unie bijna geen handel met China. Nu is de Unie China's snelst groeiende handelspartner en de Unie's grootste producent van fabrieksgoederen.'

Stof voor een vervolg op dit boek zou iets kunnen zijn dat klinkt als 'Made in the United States by the Chinese'. Niet iedereen ziet het label 'Made in China' als iets om mee te koop te lopen. De brand builders van Europese luxegoederen doen dat zeker niet. De schandalen die deze zomer regelmatig de pers haalden (gisteren nog een aangekondigde recall van Mattel speelgoed en eerder de tribulaties rond autobanden, 'kartonnen broodjes', giftig katte-en hondevoer en tandpasta met glycol) hebben de perceptie gevoed dat uit China alleen rommel komt. 'Made in China' en snob value gaan echt niet samen. Dus wat indien Westerse merken op eigen grond gebruik zouden kunnen maken van Westerse traditionele hoogwaardige know-how (e.g. design) en merkbekendheid én Chinese arbeid terwijl het etiket geheel naar waarheid 'Made in the United States' of 'Made in Europe' zou vermelden? Het fenomeen bestaat in Europa in het Toscaanse Prato (al 700 jaar een textielcentrum om u tegen te zeggen) waar er sinds iets meer dan vijftien jaar een significante legale en geregulariseerde Chinese migratie heeft plaatsgevonden samen met, volgens sommigen, nog steeds illegale Chinese inwijking (mensensmokkel en toeristenvisum-achterblijvers). 15 percent van de 180,000 inwoners zijn Chinees en een derde zou misschien illegaal zijn. Ongeschoolde illegale Chinese arbeid werkt er lange uren aan ongeveer de helft van wat de Italianen verdienen (of minder dan dat) en ze betalen uiteraard geen belastingen. James Kynge geeft in zijn boek 'China Shakes the World, The Rise of a Hungry Nation' het voorbeeld van Chinese snijders van stoffen in Prato die bereid zijn te werken voor 1,000 Euro per maand, 6 dagen per week en 15 uur per dag. Zonder bijdrage voor pensioen of ziekteverzekering. De Chinezen komen? Ze zijn er eigenlijk al. Culture clash in Prato, Milaan en Parijs incluis.

Sara Bongiorni, A Year Without "Made in China": One Family's True Life Adventure in the Global Economy, Wiley, 2007.

RechtsHouden