De keerzijde van het mirakel

'Eén jaar vóór de Olympische Spelen in Beijing - Wat men u over China niet vertelt' ('A un an des Jeux de Pékin' - Ce qu'on ne vous dit pas sur la Chine') toetert de voorpagina van L'Express International (het nummer van 9-15 augustus 2007 1, 2, 3, 4).

'Dossier: China, de keerzijde van het mirakel'. ('Dossier: Chine, L'envers du miracle') In het eerste artikel staan enkele van de zaken die men naar verluid de goegemeente zou verzwegen hebben netjes in de kolommetjes onder de volgende hoofdingetjes: China's statistieken zijn niet betrouwbaar, China respecteert de regels van het spel niet, er is een endemische cultuur van namaak en kopiëren, de vervuiling brengt de economische groei in gevaar, de samenleving is op het kookpunt, de Chinese Communistische Partij is een Rotary Club geworden.

Allemaal zeer waar, maar verzwegen? De 'achterkant van het mirakel' is al een hele tijd gewoon op het nieuws en in 'duidingsprogramma's' te volgen op televisie, in detail op de internationale nieuwszenders BBC en CNN bijvoorbeeld. Ook op het grandioze France 24. Kijken de Fransen dan niet naar France 24 dat in Frankrijk op de kabel zit?

Wie in de Hexagoon Engels las, niet te veel dagen van de vijfendertiguren werkweek over lunch tot flink na tweeën in de brasseries bleef hangen of te vaak, te vroeg en te lang 's middags of 's avonds van een uitgebreide apéro genoot, moet tijd gehad hebben en klaar genoeg van geest geweest zijn om te lezen. Een flink deel Engelstalige auteurs (en niet de minsten) hebben ons immers in hun boeken, kranten- en tijdschriftenartikels voor de prijs van het boek of het losse nummer met veel talent méér dan de feiten, de achtergrond en de inzichten cadeau gedaan waarmee L'Express nu op haar voorpagina vent.

Een paar suggesties van het laatste jaar over de keerzijde van het mirakel op de boekenplank.

Jasper Becker, de voormalige Beijing Bureau Chief van de South China Morning Post, publiceerde zeven jaar geleden, in 2000, The Chinese. The Washington Post zei over het boek 'Becker is overal geweest en heeft elke vraag gesteld'. Verleden jaar verscheen van hem Dragon Rising, An Inside Look at China Today. Acht hoofdstukken geven een portret van hedendaags China per geografisch significant gebied (het laatste is 'China en de wereld'). Becker is duidelijk weer overal geweest en heeft weer elke vraag gesteld. Dit boek is breed en in de diepte, informatief, vol met anecdotes en analyse, met een vleugje geschiedenis waar het moet. Dragon Rising is geen moeilijke studie met uitgebreide noten, het boek leest als een uit de kluiten gewassen nummer van National Geographic Magazine en dat is niet te verwonderen want het is bij Nat Geo uitgegeven.

James Kynge, de voormalige China Bureau Chief voor de Financial Times van 1998 tot 2005, ging in 1982 als jongeman naar China om er aan een Chinese universiteit Chinees te studeren. Zijn China Shakes the World, The Rise of a Hungry Nation won verleden jaar de Financial Times & Goldman Sachs Business Book of the Year Award. Het boek is geschreven in een schitterende reportagestijl vol anecdotes en inzichten. Zoals deze over China's rol als productie- en montagehal van de wereld dat de auteur een sleutelinzicht (key insight) noemt. De keerzijde van het mirakel.

China mag dan de opkomende economische macht zijn, het kan de wetten van het comparatief voordeel niet herschrijven. Wat de theorie van David Ricardo, de achttiendeeuws economist, beschrijft is dat geen enkel land een concurrentieel voordeel kan genieten op overal elders en in alles wat het doet of produceert. Dat inzicht is fundamenteel voor de situatie waarin China zich vandaag bevindt omdat veel van haar superieure kunde in productie is teweegebracht door een zwaar door de staat gesponsorde schreeftrekking van binnenlandse economische middelen. De bedoeling van het orkestreren van haar voordeel is het oplossen van China's meest fundamentele probleem - het creëren van werkgelegenheid [China moet ieder jaar 24 miljoen jobs creëren - China's VS Ambassadeur Zhou Wenzhong in een toespraak in oktober 2005 in de Amerikaanse staat Colorado, RechtsHouden]. De overheid is er van meet af aan op uit geweest er voor te zorgen dat productie in China het beter zou doen dan waar ter wereld. Dus houdt de overheid de kost van electriciteit kunstmatig laag, zet ze de prijs van water ver beneden de echte prijs, is er een maximumprijs voor sommige categoriëen steenkool, subsidieert de overheid olie om die goedkoper te maken voor industrie en transport, zorgt zij er voor dat arbeiders geen onafhankelijke vakbonden kunnen vormen zodat ze weinig macht hebben om hogere lonen af te dwingen, implementeert de overheid nauwelijks de eigen milieuwetgeving om de industrie niet op te zadelen met extra kosten, orkestreert ze de spaaromgeving zodat banken altijd zwemmen in kapitaal om uit te lenen en verschaft ze grootmoedig een belastingsvoordeel aan om het even welk bedrijf dat China's goederen wil uitvoeren. Dit alles heeft er toe bijgedragen een prodcutiesector te scheppen die de wereld doet daveren, maar wat is de kost hier van?

[...]

De offers gebracht in dienst van de productie hebben tekortkomingen, broosheid en euvels teweeggebracht die op één of andere manier moeten worden goedgemaakt. Enkel al in het streven naar het compenseren van die gebreken begint China de wereld te beïnvloeden op een manier die niet minder diepgaand is dan de impact die we voelen van haar sterke kanten. In veel gevallen zijn die gebreken de oorzaak van een appetijt - niet voor werkgelegenheid, kapitaal, technologie en handelsoverschotten - maar voor energie, grondstoffen, opleiding en respect -die de Chinezen verplicht zijn te kopen in andere delen van de planeet.

Tekortkomingen, broosheid, deficiet, gebreken, euvels. Je associeert breekbaarheid niet onmiddellijk met de gespierde toon van de dagelijkse stroom van China verslaggeving in de media en met de vermeende almacht van de leiders in Beijing.

Om post-Tienanmen binnenlandse legitimeringsproblemen (niemand gelooft nog echt in communisme, de klassenstrijd is officieel opgeheven) te verhelpen is de overheid onder Jiang Zemin een assertief patriottisch nationalisme beginnen sponsoren dat verantwoordelijk is voor de 'anti-buitenland' gevoelens van veel jongeren vandaag. Het regime, dat weet dat het een tweede Tienanmen niet overleeft, is nu bang van zijn eigen burgers. De vrees bestaat dat onder druk van een intens nationalistische bevolking Beijing het hoofd zou kunnen verliezen naar aanleiding van één of andere buitenlandse provocatie (echt of vermeend), dreigende taal zou gebruiken om te scoren bij de eigen bevolking en dan onder druk van die bevolking niet meer achteruit zou kunnen. In het geval van Taiwan is dat al zo. Beijing heeft over de mogelijke onafhankelijkheid van Taiwan een positie ingenomen waar het niet meer achteruit kan. De vredelievende opmars naar grootmachtstatus zou dan kunnen omslaan in conflict. Het emotionele nationalisme van de Chinezen (niet nieuw, het nationalisme was het bindmiddel van de krachten die de val veroorzaakten van de laatste keizerlijke dynastie, de Qing, in 1911), de blijvende (en occasioneel door de overheid georkestreerde) rancune tegen Japan in verband met de bezetting en de passionele houding (decennia lang door de Communisten gecultiveerd) tegenover Taiwan zijn mogelijke ontvlammingspunten. De geest van het nationalisme is niet terug in de fles te krijgen. Bovendien zorgen werkloosheid, corruptieschandalen en de groeiende ongelijkheid tussen haves en have-nots, tussen de rijke ontwikkelde steden als Shanghai, Beijing en Quangzhou en het veel armere binnenland voor spanningen. China ziet per dag zowat 200 uitingen van protest met oorzaken als gedwongen onteigening, niet-betaling van achterstallige lonen door werkgevers, nieuwe lokale reglementering die niet aanvaard wordt, de gevolgen van milieuverontreiniging, corrupte lokale administraties en andere. De meeste van die uitingen zijn spontaan, lokaal, kleinschalig en ongecoördineerd maar er is een trend naar protest op grotere schaal en organisatie (zoals begin juni van dit jaar in Xiamen).

Susan Shirk heet het Middenrijk een fragiele supermacht in haar recent verschenen boek China, Fragile Superpower, How China's Internal Politics Could Derail Its Peaceful Rise. De hoofdstukken over Chinees nationalisme ('De Echokamer van het nationalisme: Media en Internet'), binnenlandse sociale onrust en China als verantwoordelijke grootmacht in de wereld zijn must re-reads.

De auteur studeerde Chinees aan de universiteit in de VS en ontmoette, als één van de eerste Amerikanen die de Volksrepubliek bezochten, in 1971 Premier Zhou Enlai in Beijing. Hij zei haar met zijn gebruikelijke charme dat 'hij wou dat de studente Shirk President van de Verenigde staten was'. Zover is het niet gekomen al was Shirk Deputy Assistant Secretary of State voor relaties met China tijdens de Clinton Administratie. Madeleine Albright zei over dit uitvoerig gedocumenteerde boek 'Aan zij die op zoek zijn naar een objectieve kijk tegenover het nieuwe China, uw zoektocht is over'.

Chinees politiek personeel benadrukt bij elke gelegenheid dat China aan een vredelievende opmars naar de status van grootmacht bezig is (in het 'Chinanummer' van Foreign Affairs (september / oktober 2005) schreef Zheng Bijian, de voorzitter van het China Reform Forum, daar een essay over: China's Peaceful Rise to Great-Power Status).

Ook geen gebrek aan de keerzijde van het mirakel in Will Hutton's erudiete en provocerende The Writing on the Wall (de verschillende ondertitels voor de Britse en de Amerikaanse markt luiden respectievelijk China and the West in the 21st Century en Why We Must Embrace China as a Partner or Face it as an Enemy). Hutton beschrijft hoe China zou kunnen ontsporen door de inherente moeilijkheden in haar autoritair politiek en halfslachtig economisch systeem die op termijn onhoudbaar zijn. Hij pleit er voor dat China gaandeweg meer op het Westen moet gaan lijken en waarden moet gaan omhelzen als pluralisme, de rechtstaat, onafhankelijke rechtbanken, vrije meningsuiting, representatie van het volk in het bestuur, etc. Toch zeer benieuwd.

Susan Shirk, China , Fragile Superpower, Oxford University Press, 2007

Will Hutton, The Writing on the Wall, China and the West in the 21st Century, Little, Brown 2007

Peter Navarro, The Coming China Wars, Where They Will Be Fought and How They Can Be Won, FT Press, 2006

James Kynge, China Shakes The World, The Rise of a Hungry Nation, Weidenfeld & Nicolson, London 2006

Jasper Becker, Dragon Rising, An Inside Look at China Today, The National Geographic Society, Washington DC 2006

Joe Studwell, The China Dream, The Quest for the Last Great Untapped Market on Earth, Profile Books, London 2005 (derde editie)

Gordon Chang, the Coming Collapse of China, Random House, 2001

Jasper Becker, The Chinese, John Murray, London 2002 (oorspronkelijke editie 2000)


RechtsHouden