De "bijsturende" rol van de overheid in de media

(...) Tot diep in de jaren negentig van de vorige eeuw bestond er in Vlaanderen zoiets als perssteun. Jaarlijks pompte de overheid (eerst de nationale of federale overheid en nadien de gewesten of gemeenschappen) vele tientallen miljoenen franken in de pers. Dat geld diende – het cultuurpact indachtig – om het pluralisme te waarborgen. Vooral de socialistische pers profiteerde hiervan, maar wanneer andere titels in nood waren sprong de overheid steevast bij. Toen alle kranten uiteindelijk eigendom waren geworden van grote uitgeversgroepen was perssteun niet meer zo evident. Die zou dan immers gewoon in de zakken van de aandeelhouders verdwijnen.

Onder impuls van Norbert De Batselier (SP) en Eric Van Rompuy (CVP) werd een veel eenvoudiger systeem uitgewerkt. Voortaan pompt de overheid geld in de pers in de vorm van advertenties of via acties als Kranten in de Klas. In sommige periodes geeft de overheid zelfs meer uit aan reclame dan de privé. In 2006 spendeerden alle overheden bijvoorbeeld zevenentachtig miljoen euro aan reclame in de media. Ook overheidsbedrijven als Belgacom of de VRT zijn grote adverteerders. Het gaat hierbij niet eens over advertenties in verkiezingstijd, maar over gewone advertenties van de overheid die moeten dienen om bepaalde beslissingen bekend te maken, sensibiliseringscampagnes te voeren of (in het geval van Belgacom of VRT) producten en programma’s te promoten. (...)

En waarom kunnen redacties geen extra subsidie krijgen (van het Vlaams Fonds voor de Letteren of via het Kunstendecreet of de administratie Jeugd) om een extra cultuur- of jongerenpagina of boekenbijlage te maken? Momenteel financiert de overheid immers ook een jeugdjournaal op VTM. Zolang de redactionele onafhankelijkheid gegarandeerd blijft, is er niks mis met dit soort overheidssteun. Het zou de weerbaarheid van redacties tegenover hun broodheren alvast fors vergroten. Toen ik dit voorstel ooit tijdens een Morgen Beter-uitzending op Canvas lanceerde, werd ik weggehoond door Yves Desmet en VTM-hoofdredacteur Eric Goens. Zij wilden onder geen enkele voorwaarde afhankelijk zijn van overheidssubsidies, klonk het stoer. Een wat vreemde redenering, aangezien de reclamebestedingen van de overheid ook rechtstreekse subsidies zijn.

De overheid pompt zo (naast de dotatie aan de VRT) elk jaar vijfendertig miljoen in de Vlaamse tv- en radiozenders. Dat is tien miljoen meer dan het reclamegeld dat van de overheid naar kranten en weekbladen gaat (de onrechtstreekse subsidiëring van Corelio door de participatie in Woestijnvis niet meegeteld).

En nog zo’n paradox. Blijkbaar mogen redacties geen subsidies aanvaarden, maar ze mogen wel bijna uitsluitend gebruik maken van Belga-berichten om hun nieuwssites te vullen. Weinig lezers weten dat zonder overheidssteun Belga (de grootste nieuwsverschaffer van het land) nooit zou kunnen overleven.

Het moet mogelijk zijn om de overheid een bijsturende rol te laten spelen in de media zonder dat de redactionele onafhankelijkheid in het gedrang komt. In plaats van mee te heulen met de wolven (zoals ook Karel De Gucht in zijn boek Pluche) zouden intellectuelen en politici zich beter eens buigen over een efficiënte, doelgerichte en transparante mediapolitiek.

Knack-hoofdredacteur Karl van den Broeck, "Leve de Perssteun!", in Rekto:Verso, tweemaandelijks tijdschrift voor kunstkritiek, januari-februari 2008 [hat tip: Kapingamarangi]