Reductionisme versus emergence

Ingezonden door LVB op 2008-06-24 00:26

(...) Nobelprijswinnaar fysica Steven Weinberg verwoordde de filosofie van het reductionisme kernachtig: "Alle verklarende pijlen wijzen neerwaarts, van maatschappijen naar mensen, naar organen, naar cellen, naar biochemie, naar chemie, en uiteindelijk naar fysica." Waar, in zo'n allesomvattende en volledig verklaarbare kosmos, is er nog plaats voor God?

Stuart Kaufmann heeft een antwoord: naturaliseer de godheid. In zijn nieuwe boek, Reinventing the Sacred (...) keert Kaufmann de causale pijl van de reductionisten om met een uitvoerige theorie van opkomst [emergence] en zelf-organisatie waarvan hij zegt dat ze "niet tegen de wetten van de fysica indruist" en toch niet door hen verklaard kan worden. God "is onze keuzenaam voor de onophoudelijke creativiteit in het natuurlijke universum, in de biosfeer en in menselijke culturen", verklaart Kaufmann.

In het ontstaans-universum van Kaufmann is het reductionisme niet verkeerd, eerder onvolledig. Het heeft veel van het zware werk gedaan in de geschiedenis van de wetenschap, maar reductionisme kan een heleboel tot nu toe onopgeloste mysteries niet verklaren, zoals de oorsprong van het leven, de biosfeer, het bewustzijn, de evolutie, ethiek en economie. (...) "Wij kunnen niet op voorhand zeggen welke nieuwe functies er in de biosfeer zullen ontstaan. Dus weten we niet welke variabelen (longen, vleugels, enz.) we in onze vergelijkingen moeten invullen". (...) Iets totaal nieuws ontstaat op hogere niveaus van complexiteit. Gelijkaardige ontologische verschillen bestaan in de zelforganiserende opkomst van bewustzijn, moraliteit en economie. (...)

Kaufmann is één van de spiritueelste wetenschappers die ik ken, een man met een onschatbare warmte en oecumenische tolerantie, en zijn God 2.0 is een godheid die aanbidding waard is. Maar ik ben sceptisch dat die de God 1.0, Jahweh, zal vervangen, wiens programma uit de bronstijd al 6.000 jaar draait op de software van onze breinen en onze cultuur.

Michael Shermer, uitgever van skeptic.com, in Scientific American, juli 2008 [zie ook]

Reacties

#65140

Koen Robeys

dinsdag, 24 juni, 2008 - 16:11

 

Bij het lezen van dergelijke teksten vraag ik me altijd af: in welke mate is het van de bron (in casu Kaufmann zelf) afkomstig, en in welke mate van de journalist?

Bijvoorbeeld, als het tussen aanhalingstekens staat, dan zal het wel van de bron zelf zijn? En inderdaad, "we kunnen niet op voorhand zeggen welke nieuwe functies zullen ontstaan". Dat is het punt van de *onvoorspelbaarheid* van historische analyses: een zeer interessant punt, maar niet bepaald nieuw.

Maar even daarvoor staat dat we ("het reductionisme") niet het "ontstaan van het leven" kan *verklaren*, en (even verder) "de evolutie".

Alleen, tenzij "natuurlijke selectie" niet tot "reductionisme" hoort (en dat zie ik echt niet in, maar corrigeer me als ik het mis heb en het er inderdaad niet bij hoort) kan reductionsime "de evolutie" natuurlijk *wel* heel goed verklaren. Of moeten we nu de betekenis van "verklaren" zo veranderen dat het ook "voorspellen" omvat? In dat geval kunnen we geen enkele historische gebeurtenis verklaren. Dus ik vraag me werkelijk af of Kaufmann dat beweerd heeft, en zo ja, wat hij ermee zou bedoelen.

Verder is het zo dat we het ontstaan van het leven niet kunnen verklaren. Maar we kunnen onmogelijk weten of dat komt omdat "het reductionisme" dat niet kan: voor hetzelfde geld zit iemand op dit moment te werken aan de publicatie van het nobelprijs winnend artikel waarin hij dat ontstaan van het leven verklaart.

Maar afleiden dat iets niet kan uit het feit dat het nog niet gebeurd is, is een heel oppervlakkige manier van denken. Opnieuw vraag ik me af of Kaufmann dat gezegd heeft, en zo ja, wat hij ermee zou bedoeld hebben.

#65146

chris impens

dinsdag, 24 juni, 2008 - 19:03

 

Als men de doorverwijzingen stroomopwaarts volgt komt men snel bij een tekst uit 2008 met copyright bij Kauffman. Wat men daar aantreft is een opgeklopte voorstelling van wat in wezen een gratuite stelling is van het type waar godsdienstleraars graag mee uitpakken. Weinberg heeft nl. gelijk, hoe beter we het heelal kennen, des te zinlozer wordt het. En Kauffman heeft ongelijk, een verliefd stel aan de oevers van de Seine is wel degelijk te reduceren tot "deeltjes in beweging". Nieuw is dat alles niet, het staat al te lezen in een van de absolute topwerken uit de wereldliteratuur: "De rerum natura", zes boeken schitterende hexameters, door Lucretius, een tijdgenoot van Cicero en het grote voorbeeld van Vergilius.