In "De Zevende Dag" verklaarde Karel De Gucht vandaag dat "de overheid ook het pensioensparen moet garanderen". Volgens De Gucht is "het ook belangrijk dat de overheid garandeert dat mensen die aan pensioensparen doen hun geld terugzien wanneer ze met pensioen gaan. Misschien niet voor de volle 100 procent garanderen, want je kan het ook fiscaal verrekenen".

Net als zovele Belgen doe ik aan pensioensparen, en dit al sinds het begin van mijn beroepsloopbaan. Het essentiële kenmerk van pensioensparen is dat het spaargeld belegd wordt in risicodragende effecten, vooral aandelen en obligaties. Pensioensparen is interessant om twee redenen: ten eerste omdat er een fiscale aftrekbaarheid geldt, ten tweede omdat een goed gespreide aandelenportefeuille over de lange termijn beschouwd hogere opbrengsten oplevert dan een spaarboekje of een termijnrekening. Nu moet iedereen die in aandelen belegt, wel goed beseffen dat hij in theorie op een dag al zijn geld kan kwijtspelen. Bedrijven kunnen immers failliet gaan, en dan staan de aandeelhouders als laatste in de rij om wat er nog rest aan activa te ontvangen. Een goede spreiding kan de risico's uiteraard verminderen, maar de marktvolatiliteit blijft een factor waar elke belegger die zich aan aandelen of aandelenfondsen waagt, rekening mee moet houden.



Net als iedereen die aan pensioensparen doet, zal ik op het overzicht dat ik eind dit jaar zal ontvangen, in de inventariswaarde van mijn pensioensparen een daling van 10 à 25% zien. Als ik volgend jaar met pensioen zou gaan, wat niet het geval is, dan zou ik dus pech hebben, maar toch nog altijd een serieuze meerwaarde op mijn investeringen boeken, dankzij de fiscale aftrekken en de koerswinsten die na enkele decennia een mooie winst opleverden. Dat de staat zou bijspringen om die 10 à 25% koersverliezen te dekken, zou ik pervers vinden. Ik kende de spelregels van bij het begin, ik wist wat de risico's waren, ik heb de beurscrash van 1987 meegemaakt, en de mini-crash van 1998. Zou ik toen geschrokken zijn van het risico, dan had ik tijdig kunnen stoppen met pensioensparen. Waarom zou de overheid vanaf nu de koersverliezen moeten bijpassen? Wat met de mensen die in 1987 of in 1998 hun pensioenkapitaal opvroegen? Nee, ik blijf het een slecht idee vinden.

Het geven van een staatsgarantie voor risicodragende investeringen draagt dan ook een groot "moral hazard" in zich, omdat het een verkeerd signaal geeft aan de spaarders. Het kan niet dat de lusten van risicokapitaal naar de beleggers gaan, maar dat de staat de lasten en dus de koersrisico's moet dekken. Dat zou van beleggen een perversie maken en de band tussen risico en opbrengst totaal ontwrichten. Bovendien moet je zeer behoedzaam omspringen met het wijzigen van de spelregels tijdens het spel, zeker als de uitkomst van het spel je niet aanstaat.

Heeft zo'n staatsgarantie dan geen enkele zin? Toch wel, indien ze beperkt blijft tot het dekken van het risico op faillissement van de beherende financiële instelling. Ik doe bijvoorbeeld aan pensioensparen via het Pricos-fonds van KBC. Als KBC of de beheersvennootschap achter Pricos failliet zou gaan, dan zou zo'n staatswaarborg wel zin hebben. Het gewaarborgde bedrag zou dan uiteraard de inventariswaarde van dat moment zijn.

Gevraagd naar een reactie zei Yves Stevens, voorzitter van de Commissie Aanvulend Pensioen, in het VTM-nieuws dat de overheid de pensioenfondsen eventueel zou kunnen verplichten om een rendement te garanderen. En hoe zullen de pensoenfondsen dat doen? Door minder in aandelen te beleggen, of door hedging-constructies op te zetten, door middel van... de zo verguisde "derivaten" zoals opties, warrants en swaps.

Conclusie: de staat zou mijns inziens het marktrisico van risicodragende beleggingen niet mogen dekken, hij mag eventueel wel het risico op faillissement van de instelling die het pensioenspaarfonds beheert dekken.