Tall Paul en de spaarparadox

Op dit ogenblik hebben we een lage inflatie, en dat met nulrente. Dit is al jarenlang zo, zowel bij hoog- als bij laagconjunctuur, wat de tegenstanders van lage rente ook beweren.

Er is geld genoeg, lenen kan goedkoop. Dat zou enkel een probleem zijn, indien iedereen zomaar een lening kreeg, zoals vooral (qua omvang) in de VS gebeurde tot aan de subprime crisis. Het roekeloze lenen (en doorverkopen van afgeleide producten hiervan) heeft de banken wereldwijd in de problemen gebracht en de crisis veroorzaakt, niet de lage rente, hoewel die het uiteraard gestimuleerd heeft. Jarenlang hoor je al mensen roepen dat de VS boven hun stand leven omdat ze teveel lenen : wel, overheden in Europa overleven ook op geleend geld, en daar is op zich niets verkeerds aan, als je het kan terugbetalen. Als de subprime crisis in de VS er niet was geweest, zou de hele bankencrisis er niet geweest zijn.

De onderliggende oorzaak van de subprime crisis is dus niet zozeer de lage rente maar wel het roekeloos toekennen/verkopen van leningen. Dit was perfect te vermijden, meer nog, de overheid zelf heeft dit laatste in de hand gewerkt (door maatregelen die te lage inkomens toch aan een lening moesten helpen) en heeft hier dus boter op het hoofd. Wie uit de crisis afleidt dat de rente naar boven moet, zal de huidige crisis alleen maar versterken.

Als privé sparen minder interessant is (en dus het geldaanbod verkleint), wordt dat gecompenseerd door de lage rente. Van zodra er voldoende vraag is naar geld (maw van zodra de economie terug groeit), KAN dit tot inflatie leiden waardoor de rente terug wat opgetrokken moet worden. Maar dit is zeker geen wetmatigheid !

Ik denk in het algemeen dat dit artikel veel te veel de nadruk legt op de rol van centrale bankiers in het economisch gebeuren. Het aantrekken van de vraag naar geld wordt uiteraard beïnvloed door de rente, maar het is de economie die de geldvraag stuurt. En de economische groei wordt dan weer gestuurd door productiviteitsverhogende factoren, zoals de laatste decennia :

- technologische vooruitgang

- opening van de markten in lage loonlanden na de val van het communisme

Deze 2 factoren sturen de productiviteitsverhogingen of nog de economische groei van de laatste decennia, en worden in het geheel niet (positief) beïnvloed door welk gedrag dan ook van centrale banken of overheden in het westen, maar dat is een andere discussie.

Belangrijker in deze is het positieve effect van een lage rente te bekijken : meer mensen kunnen geld lenen om een huis te bouwen. Dit stimuleert de bouwsector, een sector die per definitie minder te lijden heeft onder outsourcing naar lage loonlanden. Hierop zal de overheid WEL rechtstreeks invloed hebben door de rente te verhogen : de bouwsector zal het direct voelen.

@parmenides

De rente in de VS is al sinds begin de jaren 90 onder de 5% gegaan, met blijvend dalende tendens tot het dieptepunt van vandaag. In al die tijd weinig inflatie, en periodes van hoog- en laagconjunctuur. Dat is toch precies wat het beleid van de centrale bank moet nastreven : prijsstabiliteit ? Ik zie echt niet in wat je tegen een lage rente kan hebben, in de veronderstelling dat de banken en overheden zich houden aan de regels en het geld niet buitengooien.

1) Ik ga akkoord met Rogiers dat sparen "positief gedrag" is voor de economie, en dat contemporele 'Keynesianen' veel te veel geobsedeerd zijn door korte-termijn bekommernissen.  Niettemin, denk ik wel dat er een "spaarparadox" bestaat in de recessiefase van de conjunctuur, en dat EXTRA sparen-als-reactie op een vertrouwenscrisis die crisis enkel kan verlengen.  Dat is geen argument tegen sparen, maar wel een argument voor Keynesiaanse pumppriming door de overheid, zolang de omstandigheden dat toelaten.  Met 'omstandigheden' bedoel ik de omvang van de bestaande overheidsschuld en van het 'lopende' budgetdeficiet in relatie tot BNP.  Des te beter het fiscale beleid is van de overheid in de goede tijden, des te meer 'ruimte' zij heeft in de slechte tijden om de diepte en de lengte van de recessie te kunnen helpen bestrijden.  Slecht fiscaal beleid in de goede tijden vernietigt de 'ruimte' voor overheidsactie in de komende recessieperiodes, en zal die recessies verlengen.  In die zin komt 'loontje om zijn boontje'.

2) Ik ga akkoord met Thomas dat men de rol van centrale banken in het economische gebeuren niet mag overschatten, en ook dat die centrale banken zich zouden moeten concentreren op prijsstabiliteit, of eerder quasi-prijsstabiliteit, en niet simultaan op andere doelstellingen (wat politiekers doorgaans wel willen) .  En die prijsstabiliteit mag niet enkel betrekking hebben op de prijzen van de lopende productie van NIEUWE goederen en diensten (gemeten door een varieteit van prijsindexen).  De centrale bank doet er best aan van OOK rekening te houden met inflatie in de prijzen van BESTAANDE activa (asset inflation) en vooral dan van huisvesting.  Echter, in tegenstelling met Thomas, zie ik geen directe relatie tussen sparen en "geldaanbod".    Sparen is nodig om investeringen te kunnen financieren, en dat zijn flow variabelen (gemeten over een tijdsperiode op een 'income statement' uit de Nationale rekeningen) met een omvang die kan samengaan met verschillende niveaus van geldaanbod.   Geldaanbod moet gerelateerd worden met geldvraag, en dat zijn beide stockvariabelen (momentopname van bepaalde 'balansen', geen income statement).    

3)  Ik ga akkoord met Parmenides dat de REELE (na inflatieaanpassing) rente positief zou moeten zijn - wat ze vandaag niet is - omdat dit juist privaat sparen voor lange-termijn economische  (inkomens-) groei bevordert.   Er moet een 'beloning' zijn voor sparen, i.e. voor het opgeven van 'onmiddelijke' consumptie, en dat vereist een hogere rente dan  we vandaag hebben.              

Een item in het nieuws daarnet : ambtenarenlonen hoger dan in de privee. Vroeger waren die lager en hadden ze daardoor een hoger pensioen. Nu zijn zowel pensioen als loon hoger. Over brugpensioen bij de overheid zullen we maar zwijgen. Het hoeft dus niet te verwonderen dat er een hele meute examinanten is voor een postje als ambtenaar. Je kunt het vergelijken met de vroegere melkplassen en boterbergen, een aanbodoverschot noemen economen dat. Oplossing : prijs omlaag. We ontsnappen er niet aan : een recessie verder zitten we in hetzelfde schuitje van Griekenland nu. Daarnaast is er nog : de efficientie van de overheid aanpakken, de red tape voor bedrijven, de arbeidsmarkt hervormen...niets daarvan staat in de nota van Di Rupo. Ik kan me er zo aan opwinden, zo'n gebrek aan vooruitziendheid en voorzichtigheid. Het land zo snel mogelijk naar de maan helpen in ruil voor een paar jaar zakken vullen. Mocht ik politicus van een gevestigde beleidspartij zijn, ik zou mijn gezicht niet meer durven tonen. Het zal nog zover komen. De bevolking zal zich bekocht voelen. Dit laatste terecht. Op die manier wordt de weg geeffend voor wat Verhofstadt zo verafschuwt, o, ik vergeet Eyskens ook : Economisch nationalisme en andere verwerpelijke vormen van het nationalisme.

@ Thomas

"Geld" bestaat grotendeels uit SOMMIGE activa van SOMMIGE financiele instellingen op een bepaald moment. 

"Sparen" is het deel van inkomen dat men niet consumeert in/over een bepaalde tijdsperiode.  Dat sparen kan vele vormen aannemen, en gaat niet noodzakelijk het geldaanbod direct beinvloeden, tenzij het bijna allemaal op korte termijn depositos zou worden geplaatst EN daar zou blijven geplaatst staan.  

 De eventuele impact van besparingen op het geldvolume gaat afhangen van talrijke factoren, waaronder de gedragingen (of gemaakte keuzes) van spaarders, investeerders,, banken, de centrale bank, de externe betalingsbalanspositie (vis-a-vis buitenland)....

Als ik het goed begrijp - ik vind economie steeds interessanter - heeft waardecreatie drie aspecten, namelijk innovatie (iets nieuws doen), multiplicatie (hetzelfde doen, maar meer) en kostenreductie (hetzelfde doen, maar goedkoper). Een vierde component van de economie is dan regressie (iets niet meer doen). Er is vaak verdoken regressie: zo is het bijna niet meer mogelijk om 's nachts in het donker te lopen, wat voor sommigen waarde heeft.

De innovatieve component krijgt meer aandacht in tijden van voorspoed, omdat het investeringen vergt met een return op langere termijn en met een risico, terwijl men in crisis zoekt naar efficiëntie. Strikte definities zijn het niet, want Skype zou je kunnen zien als een innovatieve dienst (of eerder VoIP) maar ook als een goedkope manier om hetzelfde te doen. Het oprichten van Skype is innovatief, het gebruiken kostenbesparend - zo verkies ik het op te delen.

Zo gesteld lijkt het niet meer dan natuurlijk dat een economie die niet kunstmatig wordt geregeld, een conjunctuur vertoont, niet alleen door statistische wetten maar ook door katalysatie, door decadentie, kortom door de sociologische effecten van de economie en haar componenten, of door overmacht zoals een natuurramp, of oorlog.

Dan komt de gereguleerde macro-economie op de proppen met het Keynesianisme aan de trompet, die door het investeren van geld (verrekende waardecreatie) dat er eigenlijk nog niet is, de motor van innovatie en multiplicatie artificieel en onophoudelijk aanzwengelt.

In bovenstaande column zegt Rogiers dan dat het onverstandig is de conjunctuur te slim af te zijn, en dat men in crisistijden moet sparen, omdat dit de component van kostenreductie zal aanspreken: decadentie maakt dan weer plaats voor eerlijke vooruitstrevendheid. De overheid kan dit sturen door de rente vast te leggen, of beslissen niet te sturen.

Dit alles is mij vrij duidelijk (tenzij ik hier word gecorrigeerd in mijn interpretatie)

De concrete antwoorden van Thomas en Marc zijn mij niet duidelijk of te moeilijk voor mijn economisch onopgeleide brein.

1) Thomas: Hoe zou een overheid er voor kunnen zorgen dat de "juiste" mensen gebruik maken van een lening bij een toch lage rente?

2) Marc: stelt u dat sparen altijd goed zou zijn? Zo ja, waarom zou het, wanneer de maatschappij zich na een crisis terug op maximale efficiëntie heeft gehesen, niet beter zijn terug te investeren in innovatie en multiplicatie van het innovatieve en kostenefficiënt geproduceerde goed? Of moet sparen altijd beloond worden om geld te bundelen en vrij te maken voor investeringen, in plaats van op te gaan aan consumptie? Of moet sparen beloond worden om het aspect kostreductie blijvend te stimuleren (wat ik niet denk dat u bedoelt)?

@Johan

De overheid in de VS heeft een aantal types van leningen met hoog risico toegestaan aan de banken, zonder dat te controleren. De vrije markt dus. Die subprime leningen zijn degene die de banken in de problemen hebben gebracht. Dat heeft de bubble eigenlijk gewoon sneller en heviger doen barsten, met faillissementen van banken als gevolg. zonder de subprime crisis was de boom wslk minder sterk geweest, en was correctie geleidelijker verlopen, zoals bij ons ook wel zal gebeuren.

@Parimedes

Akkoord, maar je hoort al jaren dat vastgoed overprijsd is, die verwachte daling is er nog steeds niet gekomen. De prijzen zijn wel sneller gestegen dan de inflatie dus er zal ooit wel een correctie komen. 

Volgens mij is de belangrijkste oorzaak voor de stijgende vastgoedprijzen in West-Europa de immer groeiende migrantenstroom. Steden worden onleefbaar, dus iedereen wie kan verhuist naar het platteland. Daar stijgen de prijzen dus continu, vooral van gronden, maar door de lage rente kunnen toch nog redelijk wat mensen een eigen woning bouwen.

@ Thomas

Een belangrijke reden voor de prijsstijgingen is een verwachte meerwaarde. De vraag op de markt is mensen die liever willen kopen dan huren, het aanbod mensen die liever verkopen en huren, evt. gedwongen. Dat kan kantelen en heb je een daling ongeacht schaarste, immigratie, inkomensevolutie. Hier is de markt star vergeleken met bv. Londen om hoger vermelde redenen.