Zeg nooit Lappen tegen Samen

Bij de aankondiging van mijn vakantie had ik hier geschreven dat ik wel eens Lapland wou zien. Intussen is duidelijk geworden dat deze reis een groot deel van Scandinavië omvat. De typisch Laplandse elementen zoals rendieren en traditionele Lappen zijn tot nu toe in deze reisverslagen nauwelijks aan bod gekomen. Welnu dan: ik heb twee keer rendieren gezien die op de berm van de autoweg stonden te grazen. Helaas was het nogal moeilijk om ze al rijdend te fotograferen. En hoe zit het met de Lappen? Dat is niet zo eenvoudig. Ik heb geen echte Lappen gezien. Toen mijn zus en haar man vijftien jaar geleden Zuid-Noorwegen bezochten, een gebied waar normaal geen Lappen leven, hebben ze wel Lappen gezien in traditionele klederdracht, in een tentenkamp dat daar speciaal ten behoeve van de toeristen was neergeplant. Ik ben door het echte Lapland gereden, een gebied dat op toeristisch vlak nauwelijks geëxploiteerd wordt, maar ik heb geen traditionele Lappen gezien. Die leven daar namelijk nog slechts met enkele tienduizenden, sterk verspreid en ver van de autowegen en van de steden, volgens hun traditionele levenswijze. Wel is het zo dat in Noord-Finland, Noord-Noorwegen en Noord-Zweden (en een deel van Rusland, zie kaart verderop) een belangrijk deel van de bevolking van Lapse afkomst is, maar in de voorbije halve eeuw de traditionele levenswijze opgegeven heeft ten gunste van een volledige integratie in de moderne maatschappij. De integratie is versneld door de heropbouw na de Tweede Wereldoorlog, die Noord-Noorwegen en Noord-Finland fel geteisterd heeft. Overigens heeft de term "Lappen" omwille van allerlei vooroordelen en stereotypen een negatieve bijklank gekregen; het is politiek correcter om deze bevolkingsgroep aan te duiden met de term "Sami" of "Samen".

Slechts drieduizend Sami zouden nog de oorspronkelijke Sami-taal spreken, een taal die overigens verwant is met het Fins. Zowel de Sami-taal als het Fins zijn geen Indo-Europese talen, maar behoren tot de Fins-Oegrische talen, met oorsprong in het Oeral-gebergte. Er zijn vermoedens dat de Sami-taal niet de oorspronkelijke taal is van het Sami-volk.


In het Tromsö-museum van de Universiteit van Tromsö wordt ruime aandacht besteed aan het Sami-volk.


Het gebied waar van oudsher Sami leefden, wordt aangeduid met "Sapmi".


Men vermoedt dat de Sami de oorspronkelijke bewoners zijn van Noord-Scandinavië, en dat de 6000 jaar oude rotstekeningen die o.a. in Alta ontdekt zijn (hier een ingekleurde facsimile in het Tromsö-museum) door hen gemaakt werden.



Aan de hand van opgegraven artefacten heeft het Tromsö-museum de levenswijze van de oorspronkelijke bewoners van de regio gereconstrueerd.