Het menselijk bewustzijn, een kwestie van kwantummechanica

Het menselijk bewustzijn overstijgt het niveau van de berekenbaarheid, het heeft volgens mij eigenschappen die niet in een computer kunnen worden gesimuleerd. Eerlijkheidshalve moet ik toegeven dat u niet veel mensen zult vinden die mij daarin volgen, maar ik denk dat ze mij niet goed begrijpen. Ik ben ervan overtuigd dat het menselijk bewustzijn een groot probleem is, waar de wetenschap nog geen vat op heeft. We begrijpen nog niet zoveel van de fysische structuur die gepaard gaat met het bewustzijn. [...]

Ik denk dat de huidige natuurkunde tekortschiet om het bewustzijn te verklaren. De kwantumtheorie is nog niet compleet, en zolang ze niet compleet is, zullen we het bewustzijn volgens mij niet helemaal kunnen begrijpen. [...]

k denk dat de verklaring schuilt in een deel van de fysica dat we vandaag nog niet kennen, in de kwantummechanica zoals we die bij het begin van ons gesprek hebben behandeld. Als je een kwantumsysteem observeert of meet, gebeurt er iets nieuws, waardoor de Schrödinger-vergelijking niet meer werkt. Ik denk dat daar iets gebeurt wat aan de basis ligt van ons bewustzijn. De meeste natuurkundigen vandaag geloven dat je een observator nodig hebt om de kwantumtheorie te begrijpen. Datgene wat gebeurt in een kwantumsysteem, is dus een functie van de observatie, van de meting die je doet. Maar dat meetapparaat, die observator: wat is dat voor iets? Moet dat een observator zijn met een bewustzijn? Of kan het gewoon een machine zijn zónder bewustzijn? Dáárover zegt de kwantumtheorie niets. Je hebt in de kwantumtheorie dus een observator nodig, maar de theorie zegt niet wat een observator precies is. Ik ben ervan overtuigd dat de theorie op zichzelf moet kunnen staan, zonder dat je een externe observator nodig hebt. We hebben dus een betere theorie nodig, en zodra we die hebben, kunnen we proberen te begrijpen wat een observator met zelfbewustzijn eigenlijk is. [...]

Het is mysterieus, omdat we het niet begrijpen. Het gaat het verklaringsvermogen van de hedendaagse fysica te boven. Maar dat wil niet zeggen dat het nooit door de natuurkunde verklaard zal kúnnen worden.

Roger Penrose, geïnterviewd door Joël De Ceulaer en Dirk Draulans in Knack van 9 februari 2005