Egmont en de Rand

Achteraf kan men zich afvragen of Vlamingen die Egmont afschoten zichzelf niet in de voet hebben geschoten. Na de mislukking van het pact volgde de Belgische federalisering geleidelijk, tot in 1993. De verziekte politieke sfeer maakte België machteloos tegenover de tweede oliecrisis van 1979. De begroting ontspoorde en Vlamingen betalen nu het leeuwendeel van de enorme staatsschuld. Het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde is nog steeds niet gesplitst. Egmont was de geboorte van het Vlaams Blok, de partij die de Belgische gestelde lichamen tart.

Zou aanvaarding van dat inschrijvingsrecht destijds niet beter zijn geweest? Franstaligen zouden dan in Vlaamse randgemeenten wonen maar er administratief en politiek geen deel van uitmaken. In 2000 moest Jean-Luc Dehaene, destijds een grote criticus van Egmont, in Vilvoorde een coalitie aangaan met Franstaligen om burgemeester te worden. In Dilbeek, waar Vlamingen thuis zijn, komt VLD-bugemeester Stefaan Platteau voor een verscheurende keuze te staan na 8 oktober: de sjerp behouden dankzij het Vlaams Belang of dankzij een Franstalige partij? De critici van 1977 dachten met het verwerpen van het inschrijvingsrecht de verfransing van de Vlaamse Rand tegen te gaan. Precies het tegenovergestelde gebeurde. In 2006 is de situatie erger dan in 1977.

Als die Franstaligen zich in een Brusselse gemeente hadden ingeschreven, bijvoorbeeld in Anderlecht, dan hadden ze als middenklasse de opmars van de PS kunnen tegengaan via hun stem. Nu wint de PS dankzij de allochtonen. De liberale burgerij is er steeds minder een politieke factor.

Nu wonen deze mensen in de Vlaamse randgemeenten, stemmen en stellen zowel culturele als politieke eisen, met een beroep op het Europees verdrag voor de rechten van de mens. In zes gemeenten zijn de taalfaciliteiten, ooit bedoeld als uitdovend, wettelijk verankerd. Elio zal ze met zijn tank verdedigen. Door de fusie van het FDF met de PRL in MR, die wedijvert met de PS, radicaliseerde het Franstalige front. Sommigen willen dat de Franse Gemeenschap zich bemoeit met het cultuurbeleid in Vlaamse randgemeenten. Met hun inschrijving in Brusselse gemeenten was dat veel moeilijker, en zou de splitsing van het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde juist veel makkelijker zijn geweest.

De onderhandelingen van 2007 moeten gaan over overheveling van economische, fiscale en sociale hefbomen. Maar B-H-V zal als symbooldossier alle gevoelige snaren van Egmont weer raken. Hadden de krantencommentatoren in 1977 maar iets verder gekeken dan hun neus. Dan stonden we nu veel verder.

Derk Jan Eppink in Knack, 17 mei 2006