Dedecker haalde kiezers bij OpenVld en VB

(...) De grootste groep deelnemers aan het internetpanel met een voorkeur voor LDD stemde bij de Vlaamse verkiezingen van 2004 voor VLD-vivant (38%), of voor Vlaams Belang (23%). Gezien deze laatste groep sterk ondervertegenwoordigd is in ons panel ligt deze stroom van VB naar LDD in werkelijkheid ongetwijfeld hoger. Verder valt ook op dat ook de grote verkiezingsoverwinnaar CD&V/N-VA (16%) kiezers ziet vertrekken naar Dedecker. Gezien de kortstondige flirt tussen N-VA en Dedecker is dat ook niet onlogisch. De uitstroom uit het linkse kamp is reëel, maar blijft bescheiden. Eén op tien van onze panelleden met een stemintentie voor LDD stemde in 2004 rood of groen. Het lijkt er dus op dat LDD vooral aan de rechterzijde van het politieke spectrum kiezers heeft afgesnoept. Toch valt er nog iets anders op. De LDD-kiezers komen ook tot drie keer meer dan de kiezers van de andere partijen uit de ‘blanco-hoek’. Het gaat hier dus om kiezers die in 2004 nergens thuishoorden en enkel gingen stemmen omdat ze moesten. Ten slotte kan LDD, iets meer dan de andere partijen, rekenen op nieuwe kiezers, die in 2004 nog niet stemgerechtigd waren.

Hoe valt deze voornamelijk rechtse instroom te verklaren? (...) Links en rechts worden vaak omschreven als achterhaalde begrippen, maar alvast voor de deelnemers aan ons internetpanel lijken ze nog betekenis te hebben. De onderstaande lijn geeft aan hoe de electoraten van de verschillende partijen zichzelf plaatsen op een links (0) – rechts (10) as. De panelleden met een voorkeur voor LDD (6.8) beschouwen zichzelf als ‘rechtser’ dan de Open VLD- (5.6) en de CD&V/N-VA-kiezers (5.7). Maar tegelijkertijd positioneren ze zichzelf merkelijk minder rechts dan de VB-aanhang (7.8). Alvast op dit vlak lijkt de theorie over het rechtse ‘gat’ in de kiezersmarkt op te gaan.



Jean-Marie Dedecker profileerde zich bínnen de VLD vooral op het financieeleconomische vlak. Naast zijn uitgesproken standpunten op het vlak van mobiliteit met zijn verzet tegen de hoge verkeersboetes, bepleitte hij zowel in zijn parlementair werk als ook in zijn boek ‘rechts voor de raap’ verschillende economische veranderingen die duidelijk in de rechts-radicale richting gingen. Dedecker is het concept van de ‘hardwerkende Vlaming’ blijven gebruiken toen hij uit de VLD werd gegooid. Tijdens de campagne benadrukte hij vooral het belastingsthema met zijn omstreden ‘vlaktaks’. Het lijkt erop dat zijn aanhang hem daarin is gevolgd of om die reden de oversteek heeft gewaagd. De panelleden met een voorkeur voor LDD noemen vooral economische thema’s als doorslaggevend voor hun stemgedrag. Met belastingen, economisch beleid en werkgelegenheid als voornaamste thema’s vertoont de LDD kiezer opvallend veel gelijkenissen met de aanhangers van Open VLD. De uitgesproken Vlaams-Belangthema’s criminaliteit en staatshervorming zijn daaraan ondergeschikt. Toch worden deze thema’s, evenals het thema ‘asielzoekers en migranten’, beduidend meer dan gemiddeld door de LDD-aanhang genoemd.

Vooral bij de kiezers die van het VB zouden overstappen naar LDD zijn migranten en criminaliteit nog belangrijk, maar toch minder een topprioriteit dan voor diegenen die het Vlaams Belang trouw blijven. Onze panelleden met een voorkeur voor LDD zijn dus in de eerste plaats economisch rechts, en pas in tweede instantie autoritair rechts te noemen. Dedecker is ook een zelfverklaarde libertair die qua ethische thema’s zeker niet aan de conservatieve zijde staat. (...)

De thematische verwantschap tussen LDD en de andere partijen blijkt ook uit de scores op tien die de kiezers van LDD toekennen voor de ideeën van de andere partijen. Naast de eigen partij (7.7) krijgen vooral Open VLD (5.7), N-VA (5.3) en CD&V (5.0) nog behoorlijke punten. De linkse partijen scoren veel lager. Opvallend is dat de LDD-kiezer in ons panel het VB (4.4) op het vlak van de ideeën van de partij buist. Hierbij moet wel een onderscheid gemaakt worden tussen de LDD-kiezers die voorheen voor het VB hebben gestemd en hun voormalige partij qua ideeën nog wel hoog inschatten (6.8) en diegenen die van een andere partij afkomstig zijn en het VB erg laag plaatsen (3.7). De kans is dan ook klein dat deze kiezers zonder LDD meteen naar het Vlaams Belang zouden zijn overgelopen. Wat opnieuw aangeeft dat Lijst Dedecker een interessant nieuw marktsegment heeft weten aan te snijden.

Jean-Marie Dedecker heeft zich altijd als politieke outsider geprofileerd, als een man van het volk die verschilt van de ‘beroepspolitici’. Tijdens de campagne heeft hij dit profiel aangescherpt door te spreken van een mediaboycot en heeft hij zichzelf in een slachtofferrol geplaatst. Ook onze panelleden met een voorkeur voor LDD lijken afstand te nemen van de traditionele politiek. Dat blijkt ondermeer uit hun antwoorden op vijf stellingen over het vertrouwen in partijen en politici. Het gaat om vrij expliciete statements als “Stemmen heeft geen zin, partijen doen toch wat ze willen” of “Politici beloven veel maar doen niets”. We berekenden een somscore voor de vijf stellingen samen, gaande van 1 tot 5. Hoe hoger de score hoe wantrouwiger en cynischer men is over het politieke bedrijf. De kiezers van LDD wijken met een gemiddelde score van 3.5, sterk af van de kiezers van de traditionele partijen die gemiddeld 2.5 scoren. Zo is bijvoorbeeld ruim zeven op tien van de LDD aanhang het eens met de stelling ‘dat partijen enkel geïnteresseerd zijn in mijn stem, niet in mijn mening’. Dat is bijna het dubbele dan panelleden met een voorkeur voor Open VLD of CD&V. De achterban van Dedecker lijkt met die antipolitieke antwoorden dan ook erg sterk op de VB-kiezers (gemiddeld 3.7) in ons panel. Opmerkelijk is dat de panelleden die van plan waren om het Vlaams Belang voor Lijst Dedecker in te ruilen nog iets cynischer staan ten op zichte van de politiek dan diegenen die het VB trouw blijven. Zouden zij de VB-politici ook als ‘beroepspolitici’ beginnen beschouwen en Dedecker meer als een politieke outsider ervaren? Is de oude antiestablishmentpartij versleten en wordt ze op den duur door een nieuwe antiestablishmentpartij bedreigd? (...)

Het lijkt er voorlopig op dat Dedecker slaagt waar voorgangers als Ward Beysen, Leo Govaerts en Hugo Coveliers in faalden: een partij rechts van de VLD uitbouwen los van het Vlaams Belang. Waarom is Dedecker wel succesvol? Ongetwijfeld spelen zijn ‘media-kwaliteiten’ een rol. Hij is scherp, humoristisch en tegendraads, en zorgt voor het nodige conflict. Eigenschappen die van hem een ideale studiogast maken. Tegelijk is Dedecker minder verzuurd, en teert hij minder op persoonlijke wrok dan Coveliers en co. Verzuurde mensen worden snel vervelend. Ook kan Dedecker niet voor racist worden versleten wat hem aanvaardbaar maakt voor kiezers die het VB net iets te bar vinden. Dedecker was in de campagne wel iets minder in beeld, maar kon wel terug vallen op een zekere ‘mediareserve’ die hij de maanden ervoor had opgebouwd. Bovendien heeft een krant als Het Laatste Nieuws Dedecker allerminst geboycot. Het is net die krant die door een derde van de LDD’ers in ons panel het vaakst wordt gelezen.

Politici, journalisten en wetenschappers hebben zich de voorbije jaren meermaals afgevraagd hoe de VB-kiezer in hemelsnaam terug kan ‘geïntegreerd’ worden in het normale partijlandschap. Kiezen voor het VB was totnogtoe de deur definitief achter zich dichtslaan en adieu zeggen tegen de politiek. Men kon niet terug omdat de afstand tussen het VB en de andere partijen te groot was. Dat verandert nu dus: er is een brug geslagen tussen de traditionele partijen en de paria van de Vlaamse politiek. Bruggen laten natuurlijk verkeer toe in twee richtingen. In deze verkiezing bleek dat inderdaad het geval te zijn: LDD at zowel van het VB als van de andere partijen. De kwestie is natuurlijk wat LLD voor de kiezers zal betekenen in een dynamisch perspectief: de opstap naar het VB of de reddingsboei naar een andere partij? Wat daarbij als een paal boven water staat, is dat rond LDD in geen geval een cordon sanitaire mag gelegd worden. Dat zou bijzonder onverstandig zijn net nu de kans bestaat dat de verbitterde en uitgesloten VB-kiezer via LDD terug meer aansluiting zou vinden bij de Vlaamse politiek.

Lijst Dedecker: een gat in de politieke markt? Peter Van Aelst, Michiel Nuytemans, Jonas Lefevere, Stefaan Walgraeve, juni 2007