"De Belgische valkuil en het pluriforme Europa"

(...) Voor zijn recente ontslag leek de christendemocratische Vlaamse leider te willen aantonen dat hij in staat was om de pet van federaal eerste minister op te zetten. Hij had eindelijk een meer serene discussie voorgesteld, los van eisen over timing en inhoud. Hij had zich gerealiseerd dat hij nergens zou geraken als Vlaanderen de Franstaligen bleef afdreigen, zoals enkele maanden geleden het geval was bij de stemming, "blok tegen blok", van een eenstemmig Vlaanderen - inclusief extreem-rechts - tegen de Franstalige minderheid. Die laatste werd gedwongen om de wet van het getal te aanvaarden tijdens de stemming over het hoogst symbolische onderwerp van de splitsing van het laatste tweetalige arrondissement in België, het sindsdien beroemde Brusse-Halle-Vilvoorde.

Leterme, die zich (eindelijk) als scheidsrechter opstelde, leek dus in staat om Brusselaars en Walen gerust te stellen. Maar uiteindelijk heeft hij toch de keuze gemaakt van zijn christendemocratische partij, de CD&V, en van het "kartel" met de independentisten van de Nieuw-Vlaamse Alliantie (NVA), ten koste van zijn portefeuille en van het belang van het land. "Ik zal de partij niet laten vallen", zou hij vertrouwelijk gezegd hebben. Waar of niet, de formulering vat in ieder geval de geestesgesteldheid samen van een man die verteerd wordt door ambitie maar die in ieder geval weinig zin heeft om zijn voorgangers te evenaren die, zoals Wilfried Martens, Jean-Luc Dehaene en Guy Verhofstadt, zeer goed de rol van evenwichtskunstenaar konden spelen tussen enerzijds hun afkomst en hun persoonlijke politieke belangen, en anderzijds de vereisten en de zware beperkingen van hun land. Zodoende werden zij leiders van eerste rang, waarvan de kwaliteiten door Europa werden geroemd.

Yves Leterme vertegenwoordigt veeleer het "nieuwe België" zoals dat stap voor stap door zijn partij en door een dominante stroming in Vlaanderen wordt naar voren gebracht. Erfgenaam van een oude, gerechtvaardigde strijd voor de erkenning van de Vlaamse taal en cultuur, heeft deze beweging zich toegelegd op politieke eisen, zoals samengevat in het "federale model" dat sinds 1970 werd ontwikkeld. Nu al deze eisen werden ingewilligd en zijn dominantie vna de federale staat stevig is verankerd, blijft Vlaanderen historische redenen inroepen om eisen van een andere aard te stellen. Van territoriale aard, omdat het de - vaak massale - aanwezigheid van Franstaligen op het grondgebied van de regio blijft zien als een risico op een nieuwe culturele overheersing. Van economische aard, omdat het welvarende en goed bestuurde Vlaanderen niet langer de "niet gerechtvaardigde" geldtransferten naar de federale staat zou kunnen dragen. Lees: naar een Wallonië dat zich "in de hangmat van de sociale zekerheid nestelt", luidens een zegswijze die opgang maakt. (...)

Blijft dus de vraag hoelang het Belgische "model" van meertaligheid, multicultuur en rijkdom van diversiteit weerstand zal kunnen bieden aan dergelijke opdoffers. Als dit systeem van consensusn compromis en debat uiteindelijk in stukken zal vallen, dan zal het zogezegde "laboratorium" van een pluriform Europa de perfecte antithese van zijn waarden opleveren. Een bijkomend slecht voorbeeld voor de [Europese] Unie.

Jean-Pierre Stroobants, Benelux-correspondent, in Le Monde, 20 en 21 juli 2008