Rampen en hoe ze te overleven

Het zal je verbazen, maar met uitzondering van toestellen die op grote hoogte ontploffen of op elkaar botsen zijn de meeste ernstige vliegtuigaccidenten te overleven. Alleen, dat weten de meeste mensen niet. Ze gaan ervan uit: als het vliegtuig neerstort, is het ermee gedaan. En precies die mentaliteit laat het dodental oplopen. (...)

We kennen twee klassieke reacties op angst: vluchten of vechten. Maar er blijkt nog een derde optie te bestaan: bevriezen. Voor dieren in het wild kan bevriezen een nuttige strategie zijn: soms zullen roofdieren een prooi waar geen leven in zit laten liggen, omdat ze bang zijn dat het om een ziek dier gaat. Maar als overlevingsstrategie in een verongelukt vliegtuig, een kantoorblok in lichterlaaie of een zinkend schip heeft 'lijkje spelen' niet het minste nut.

Verder: mensen die toch blijven functioneren, zoeken geen uitweg. Dat komt deels doordat ze ervan uitgaan dat die er toch niet is, deels omdat ze niet meer helder kunnen denken. Als we in een levensbedreigende crisis terechtkomen, schiet onze amygdala in werking. Dat is een heel oud deel van onze hersenen - sommige wetenschappers noemen het 'het reptielenbrein' - dat een grote rol speelt in emoties. Het reageert op een crisis door cortisol en adrenaline in ons lichaam vrij te laten. Daarvan gaan onze spieren sneller en beter werken en dat is handig als we moeten vechten met een holbewoner, of moeten vluchten voor een sabeltandtijger. Minder handig is het als we een reddingsvest aan moeten krijgen of een gordel open moeten prutsen. We zijn plots niet meer in staat om na te denken. (...)

Daarom zou ik het geen slecht idee vinden als luchthavens simulators in huis halen waarop passagiers een evacuatie kunnen oefenen. En kennis helpt niet alleen bij vliegtuigrampen: Tilly Smith, een Brits schoolmeisje dat op het strand van Phuket zat in 2004, had op school net over tsunami's geleerd. Ze herkende de onheilstekenen meteen. Resultaat: het strand waarop zij zich bevond, raakte op tijd geëvacueerd. (...)

[E]en overweldigend aantal van mensen die rampen overleven zijn legerveteranen. Keiharde fysieke training pept je zelfvertrouwen op, en zorgt ervoor dat je zelfs in de meest onmogelijke situaties nog altijd gelooft dat je je er wel uit zal weten te vechten. (...)

Het Hollywoodbeeld van hysterische vrouwen en mannen die elkaar uit de weg duwen is een vreselijke misvatting. (...) Ook in de WTC-torens liep iedereen kalm naar beneden en hielpen de sterken de zwakkeren. Net als dieren hebben mensen de neiging samen te troepen tijdens een crisis. Hiërarchieën winnen dan plots ook aan belang: in de twin towers verwachtte iedereen dat de baas wist wat er moest gebeuren. (...)

Het gekke is dat mensen zich altijd opwinden over de verkeerde dingen: ze maken zich meer zorgen dat hun kind gekidnapt wordt dan dat het in een auto-ongeluk belandt. Of ze maken zich zorgen over genetisch gemanipuleerd voedsel, terwijl ze in de wagen volop zitten te gsm'en en amper op de weg letten.

Amanda Ripley, auteur van The Unthinkable, geïnterviewd door Robert Crampton in The Times Magazine, in vertaalde vorm gepubliceerd in Humo, 9 september 2008