Vrije meningsuiting in Frankrijk en de EU
De veroordeling van een cartoonist wegens een anti-Amerikaanse spotprent, blijft overeind. 'Ik deed het uit onvrede met de wereldpolitiek van Amerika', verklaarde de Frans-Baskische cartoonist Denis Leroy (42), na de publicatie van zijn omstreden spotprent. Zijn cartoon verscheen op 13 september 2001, twee dagen na de aanslagen op de Twin Towers in New York. De prent stelt vier wolkenkrabbers voor die instorten, nadat er twee vliegtuigen in zijn gevlogen. Maar het was vooral de begeleidende tekst van Leroy die velen shockeerde. 'Nous en avions tous rêvé... Le Hamas l'a fait.' (We hebben er allemaal van gedroomd..., Hamas heeft het gedaan.)
De cartoon verscheen in het links-Baskische blad Ekaitza. De oplage ervan is beperkt, maar de Franse autoriteiten vonden dat het ging om 'verheerlijking van het terrorisme'. Het blad kreeg talloze reacties van lezers. Leroy, die zijn cartoons ondertekent met Guezmer, lichtte in een artikel zijn beweegredenen toe. Hij hekelde vooral de imperialistische politiek van de Verenigde Staten, verdedigde hij zich. 'Ik heb de teloorgang van symbolen willen illustreren en heb geen rekening gehouden met het menselijk leed, noch met de latere gevolgen.' De begeleidende tekst, verduidelijkte Guezmer nog, was bovendien een persiflage op een reclameslogan van een Japanse elektronicareus: 'U hebt ervan gedroomd, Sony heeft het gemaakt.'
De cartoon bracht Leroy voor de strafrechter in Frankrijk. Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep liep hij een veroordeling op wegens 'medeplichtigheid aan de verheerlijking van terrorisme'. Net als de directeur van het blad, volgens de rechter de dader van het misdrijf, kreeg de cartoonist een boete van 1.500 euro.
De auteur stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg, zijn veroordeling noemde hij 'een aantasting van zijn vrijheid van mening'. Dit Hof heeft eerder herhaaldelijk gezegd dat de journalistiek, en zeker de satire, gepaard kan gaan met een vorm van overdrijving en zelfs provocatie. Het Mensenrechtenhof staat doorgaans afkerig van elke overheidsinmenging in de persvrijheid. Zo is Turkije al tientallen keren op de vingers getikt omdat het (vooral pro-Koerdische) auteurs heeft veroordeeld wegens het aanzetten tot separatisme of het goedkeuren van terrorisme. (...)
Maar in het geval van de Baskische cartoonist verdedigt het Mensenrechtenhof de veroordeling door de Franse rechters. Volgens een unanieme beslissing van de zeven rechters heeft Leroy met zijn spotprent de terroristische aanslagen op het World Trade Center verheerlijkt. 'Samen met de tekst is de cartoon geen kritiek op het Amerikaans imperialisme, maar hemelt het de vernietiging van de VS via geweld op.' De Europese rechters zien geen graten in de veroordeling en houden daarbij rekening met de lage boete en het feit dat de cartoon is gepubliceerd in een blad dat verschijnt in het Baskenland, een 'politiek gevoelige regio'. (...)
Filip Verhoest in De Standaard, 3 oktober 2008



Reacties
LVB
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 09:36"Verheerlijken van terrorisme"
Voor zover ik weet is het verheerlijken van geweld niet strafbaar (in België), wel het aanzetten tot geweld. Tussen beiden is er wel degelijk een essentieel verschil.
traveller
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 09:47Hoe degoutant het ook is, het is een vrije meningsuiting en het MOET toegelaten worden, ik ben uiterst ontgoocheld door die uitspraak. Is er nu geen enkele vrijheid meer "safe"?
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 10:00Als "verheerlijking van geweld" strafbaar is, moet de haatproza van de Waalse pers tegen de Vlamingen dat toch ook zijn. Waarom probeert er geen enkele vlaamse politieker dat eens? Zelfs al wordt het afgewezen, de franstaligen zijn dan toch eens duchtig te kakken gezet!
LVB
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 11:48@Benny: "verheerlijking van geweld" betekent in dit voorbeeld: er heeft een bepaalde concrete gewelddaad plaatsgevonden, gepleegd door iemand anders, en ik vind dat wel goed, hoewel ik zo'n daad zelf nooit zou plegen, noch anderen ertoe zou aanzetten.
Kan je een voorbeeld geven uit de Waalse pers?
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 12:04Inderdaad Luc, gelukkig is dat nog niets in die richting gebeurd. Al wil ik toch eens verwijzen naar http://lvb.net/item/6127 In Le Soir wordt, voor de grap zogezegt, opgeroepen om alle NVA-ers te vermoorden. Er wordt zelfs gevraagd of iemand nog betere ideeën heeft. Als een cartoon strafbaar is, waarom een tekst dan niet?
De cartoon hemelt op, de tekst roept op!
isaiah
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 12:23Dit arrest maakt nog maar eens duidelijk dat de wetgeving in België (1) geen uitzondering is in Europa, en (2) bovendien nog niet echt van de strengste is. In het 'Vrije Westen' wordt alleen de VS gespaard.
Daaruit leid ik twee zaken af.
Ten eerste is de wetgeving in België niet alleen gemotiveerd door het succes van het VB, maar spelen er ook meer globale tendensen mee.
Ten tweede lijkt de publieke dialoog vooralsnog niet echt onder de restricties te leiden. Zelf ben ik een voorstander van de VS op dit vlak, maar het moet me van het hart dat één argument voor de vrijheid van meningsuiting me niet correct meer lijkt. Ik heb lange tijd gedacht dat die vrijheid positief was voor het publieke debat, maar als je de feitelijke publieke dialoog ziet in de VS, dan is het daar zeker niet beter gesteld dan in België of de rest van de EU en Canada.
P.S.: Traveller: de cartoon is een meningsuiting, geen 'vrije meningsuiting'.
traveller
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 12:57@ isaiah
Ah bon? Vanuit het zicht van die cartoonist is het wel een vrije meningsuiting of de vrije uiting van zijn mening.
traveller
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 12:59@ isaiah
Aangezien we nog niet de strengste vrijheidsbeknotting hebben en aangezien het VB niet alleen geviseerd wordt maar wel iedereen, moeten we blij zijn???
pepperjack
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 14:17Spijtig van het EHRM; als ik me goed herinner wisselen die wel eens van rechtspraak inzake, maar ik dacht dat ze de laatste tijd al lang op een tolerantere lijn zaten.
Slim ook van de nationale rechters: ze koppelen de straf over de schreef aan een heel kleine boete, zo is de pil verguld en zo komt het er dus door...erg.
Leo Norekens
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 14:37Als (ik zeg dus *ALS*) het klopt wat Verhoest in die laatste regels zegt (dat het Hof rekening hield met de lage boete en met het feit dat de cartoon in een politiek gevoelige regio verscheen), dan is dat bijzonder bedenkelijk en lichtzinnig. Dat soort elementen zou niet mogen meespelen. Het gaat hier om een principe (en eventueel om een precedent!).
Zijn vrijheid wordt beknot, maar hij wordt geacht dat niet erg te vinden omdat de boete aan de lage kant is. Pardon?
Ik heb hetzelfde hier eerder al gezegd i.v.m. de veroordeling van het maandblad MO (de Georges Forrest-cover) http://lvb.net/item/6271#63792 :
"Twee woordjes voor de veroordeelde vzw: hoger beroep. En vervolgens desnoods cassatie. (Neen, het gaat niet om 1 euro. Het gaat om het principe. Met die symbolische schadevergoeding dekt de rechtbank zich in tegen verdere voorziening door de veroordeelde. Gelukkig zijn er rechtsbijstandsverzekeringen.)"
Ik zie trouwens in de reactie daar meteen onder dat Isaiah mij toen "100% gelijk" gaf.
------------------
Anderzijds... volgens mij is de grens tussen "verheerlijken van (reeds gepleegd) geweld" en "oproepen tot (nog méér) geweld" wel erg dun, zeker voor de slechte verstaander.
Maar in dit geval gaat het om een cartoon, om satire, en ik dacht dat de rechtspraak daar toch andere normen hanteerde.
Een gevaarlijk arrest.
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 16:39In feite komt het er op neer dat het verheerlijken van geweld erger is als oproepen tot geweld. Of dat wettelijk zo is; voer voor juristen.
Zoals Leo al stelt: de grens tussen oproepen en verheerlijken is volgens hem zeer dun, verheerlijken is volgens mij veel erger, je vind het goed maar wijst verder alle verantwoordelijkheid af.
Het argument dat het maar om een kleine veroordeling gaat en hij bijgevolg schuldig is vind ik véél erger.
Dat je dat niet als argument hebt aangevoerd Luc, de veroordeling is niet het gevolg van zijn daden, maar het gevolg van de kleine boete. Niks om je druk over te maken; het hoeft niet eens rechtvaardig te zijn, als de boete maar klein is. Komaan hé Luc, zo ken ik je niet.
LVB
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 16:45@Benny: "Dat je dat niet als argument hebt aangevoerd Luc"
Argument waarvoor?
Het enige waarover ik hier tussengekomen ben, was dat jij verwarde tussen oproepen tot geweld en geweld goedkeuren (in het citaat hierboven "verheerlijken" genoemd, maar de cartoonist verheerlijkte niks, hij keurde het goed).
Ik denk dat we het erover eens zijn dat oproepen tot geweld (buiten het kader van het geweldsmonopolie van de staat) niet kan. "Kom vanavond om 21 uur allemaal naar het huis van Benny en breng jullie karabijn mee, we gaan hem een lesje leren", dat is zelfs in de VS strafbaar - of liever: censureerbaar, dat valt niet onder het First Amendment want het is rechtstreeks oproepen tot concreet geweld. "Ik vind dat de CIA een moordcommando moet sturen naar Zimbabwe om Mugabe te vermoorden", dat vind ik dan weer een perfect legale uitspraak, want perfect kaderend binnen het geweldsmonopolie van de staat.
Maar "ik had er geen slecht gevoel bij toen Fortuyn werd vermoord", daar zijn we het toch over eens dat dit onder de vrijheid van meningsuiting valt, en dat dit géén oproep tot geweld is, en dat dit niet strafbaar mag gesteld worden? En ook "de aanslagen van 9/11 stemden mij verheugd", wil je dergelijke uitingen dan strafbaar stellen?
Dit gezegd zijnde, in welke context had ik dat van die boete als "argument" moeten gebruiken, en waartegen precies?
Pieter_Cleppe
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 16:50@Isaiah: U zegt: "In het 'Vrije Westen' wordt alleen de VS gespaard."
In de VS bestaan echter monsterlijke discriminatiewetten...
Puur wettelijk gezien is de VS niet zoveel liberaler als de andere Westerse landen. Het is echter vooral de algemene cultuur die nog steeds enorm verschilt en veel meer respect betoont voor het individualisme.
Leo Norekens
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 17:34@Luc: in de voorbeelden die je geeft is de grens inderdaad duidelijk, maar ik kan me voorstellen dat de goedkeuring/verheerlijking van geweld in bepaalde concrete gevallen zou kunnen geïnterpreteerd worden als, en gelijkgesteld met "oproepen tot..".
(Stel bvb dat een krant na een aanslag zou titelen: "Eindelijk! Hoera! Leve onze helden! Hun strijd is onze strijd! De eerste stap is gezet..." etcetera, etcetera. Puur hypothetisch hoor.)
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 17:35Isaiah, het publiek debat in de VS en het publiek debat in België. Welk debat in België, verduidelijk dat toch eens.
Als HET succes van het VB HET debat van België bepaald, dan is dat een hele prestatie, zeker als je weet dat de bepalers van HET debat in een cordon zitten.
Je uitspraak "in het vrije westen wordt alleen de VS gespaard" Graag een verklaring, ik hoor andere dingen en wil ze gerust aan mijn kortzichtigheid wijten; eerst argumenten aub.
"maar als je de feitelijke publieke dialoog ziet in de VS, dan is het daar zeker niet beter gesteld dan in België of de rest van de EU en Canada."
"De feitelijke publieke dialoog" Zulke uitspraken zijn toch een verklaring waard.
Dus Isaiah, leg mij maar eens uit wat een "feitelijke publieke dialoog" is want weet ge, simpele onderontwikkelde jongen dat ik ben, vrees ik dat ge hoopt met dure woordjes die nergens op slaan je groot gelijk binnen te halen. Ben echt niet onder de indruk!
isaiah
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 17:44@pieter cleppe:
je hebt overschot van gelijk, alleen ging het hier over vrije meningsuiting en niet over discrimatie. Als je in de US of A iemand weigert een huis te verhuren op grond van zijn huidskleur, dan hang je evenzeer als hier. Maar je kan ginds wel luidkeels van de daken roepen dat je vindt dat zwarten inferieure schepsels zijn waarvoor slavernij een zegen was en is. (ik denk wel niet dat die antidiscriminatiewetgeving in de US ook geldt voor discrimatie op grond van seksuele voorkeur en dergelijke).
isaiah
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 18:13@benny:
wat ik bedoel is het volgende: er zijn principiële argumenten om het recht op vrije meningsuiting te verdedigen - argumenten die ik onderschrijf-, en er zijn pragmatische. Een pragmatische argument dat vaak wordt aangehaald, is dat het is goed voor het publieke debat (omdat het recht garandeert dat iedereen vrijuit kan spreken).
Ik vond dat argument vroeger aantrekkelijk/overtuigend, maar als ik merkt dat het recht op die vrije meningsuiting in werkelijkheid geen echte verschil impliceert voor de kwaliteit van die discussie, dan faalt dat argument minstens gedeeltelijk.
Ik zie voor dat (schijnbare?) falen twee redenen: wat op dit ogenblik verboden wordt, zou niet echt een waardevolle bijdrage opleveren (en het toelaten van die bijdragen zorgt vaak voor heel wat ruis/ongebreidelde bullshit in het debat). De tweede reden waarom dat argument door de feiten lijkt te worden tegengesproken, is omdat de kwaliteit van het publieke debat natuurlijk door heel veel andere zaken wordt bepaald, zoals scholing.
Tegelijk geef ik grif toe dat het gevaar bestaat dat de inperking verder uitdeint. Soms is het ook meer dan een potentieel gevaar, maar in de EU blijft het vooralsnog betrekkelijk marginaal is (imho).
Ik zal tot slot zelf even het materiaal aanreiken om mijn opvatting de grond in te boren: "Wat jij 'de kwaliteit van het publieke debat' noemt, is een zeer subjectieve kwestie."
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 18:23' De Europese rechters zien geen graten in de veroordeling en houden daarbij rekening met de lage boete"
Ben je nu al schuldig naargelang de hoogte van de boete?
Zoals ik het nu lees maakt de EU er zich vanaf door de hoogte van de boete gelijk te stellen aan de kans dat hij schuldig is.
Je bent schuldig en dan krijg je een boete. Je bent onschuldig en dan krijg je geen boete.
"houden daarbij rekening met de lage boete" De boete is laag, och dan is hij maar schuldig. Wel Luc, ik ben het er niet mee eens (met de cartoonist) maar hij is onschuldig. De aard van de boete doet er niet toe.
LVB
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 18:45@Benny: Heb ik dan beweerd dat de hoogte van de boete er toe doet? Dat citaat heb ik niet geschreven hé, dus waarom verwerk je "Luc" in je commentaar?
Het Hof redeneert: de rechten van de cartoonist werden eigenlijk niet geschonden, of niet zwaar geschonden, want de boete was zeer laag. Het Hof zegt dus niet: hij was schuldig want de boete was laag.
Ik zeg niet dat het argument van de lage boete steek houdt, maar het Hof gebruikt dit argument niet in het kader van de vraag over de schuld, wel in het kader van de vraag of de uitspraak van de Franse rechter indruist tegen het recht op vrije meningsuiting.
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 19:11"Wel Luc, ik ben het er niet mee eens (met de cartoonist) maar hij is onschuldig. De aard van de boete doet er niet toe."
Ik bevestig daar je stelling mee. Dat je naam op je blog vermeld wordt... Sorry hé.
Benny Marcelo
vrijdag, 3 oktober, 2008 - 20:29Wel Isaiah, die dingen die niet mogen gezegd worden, in feite vomrmen die het publieke debat. Maar als er één ding is dat de publieke-debat liefhebbers haten, dan is het toch wel het publieke debat zeker.
Vraag het maar eens aan De Morgen- Brt- Humo en regime pijpen-schrijvelaars. Joe en Rouette kunnen je daar wel de weg in wijzen.