Dikke en dunne liberalen

(...) Laat ik maar met de deur in huis vallen, we moeten geen expliciete ideologie hebben, in de traditionele zin van een afgeronde en omvattend stelsel van ideeën over hoe de samenleving ingericht zou moeten worden, en dat volgens mij door principieel liberale redenen.

Om dat uit te leggen is het van belang om een onderscheid te maken tussen "dikke" en "dunne" vormen van liberalisme, (het onderscheid is ontleend aan John Gray's "Two faces of liberalism"), dikke vormen van liberalisme hebben een uitgewerkte stelsel van ideeën over hoe de wereld er uit moet komen te zien en hoe problemen het beste aangepakt kunnen worden.

Deze "Dikke" vorm van liberalisme gaat er ook van uit er algemene waarheden bestaan waarop het liberale streven naar een bepaald soort samenleving kan worden gebaseerd. Mijn "Dunne" vorm van liberalisme heeft geen donker blauw drukken voor de samenleving, en heeft ook geen pasklare instrumenten (zoals meer markt of meer overheid) om problemen op te lossen. Wat de beste oplossing van een probleem is , is dus vooraf onzeker, en de uitkomst ook.

Wat "Dunne" liberalen hebben zijn algemene, abstracte waarden. Een visie op politiek en een methode van politiek bedrijven, in plaats van te streven naar een wereld of universele idealen die iedereen kan onderschrijven zoals "Dikke" liberalen doen, Streven dunne liberalen naar gedeelde instituties die er voor zorgen dat een modus vivendi kan ontstaan tussen verschillende ideologieën, die onvermijdelijk bestaan in de moderne, pluriforme en open samenleving. Anders gezegd, een dik liberalisme levert een voorschrift voor een bepaald soort samenleving op, terwijl een dun liberalisme een project oplevert dat ervoor zorgt dat individuen vreedzaam kunnen samenleven. Zelf denk ik dat de toekomst aan dit dunne liberalisme is.

Ik ben bang dat in onze postmoderne, pluriforme en open samenleving een rationele consensus over de inhoud van het goede leven niet langer mogelijk is. Er zijn vele goede levens, en de kunst is de samenleving zo in te richten dat iedereen zoveel mogelijkheden kans en gelegenheid krijgt zijn of haar eigen leven naar eigen inzicht in te richten.

Een ander, principieel probleem met dikke ideologieën is dat ze een onderdrukkende karakter hebben. Marx noemde ideologie terecht een geheel van uitspraken die aangediend worden als algemene waarheden, maar in feite dienen ter rechtvaardiging van de belangen van een bepaalde groep. Bij onderdrukking denk je natuurlijk meteen aan de gruwelijkheden die dikke ideologieën als het communisme op hun naam hebben staan, maar vaak werkt onderdrukking veel subtieler.

De marktwerking die op velerlei gebieden de afgelopen jaren is doorgevoerd had een sterke ideologisch (en daarmee potentieel onderdrukkend) karakter. Niet het individu stond centraal, maar de ideologie van de markt. In plaats van eerst eens rustig een probleemanalyse te maken en vervolgens op basis van feiten met oplossing te komen, werd de ideologie van de markt over grote delen van onze land uitgestort. (...)

Hicham El Mzairh in "Manifest voor een dun ideologisch liberalisme", op Facebook, 17 oktober 2008