Iedereen journalist

‘We the media’ en ‘Don’t hate the media, be the media’. Het zijn enkele slogans uit de wereld van de burgerjournalistiek die meteen duidelijk maken waar het om draait. Burgers worden meer dan toeschouwers en nemen als actieve deelnemers een plaats in de media.

Het internet zorgde voor een enorme groei van dit fenomeen met zijn blogs, citizen news sites en community sites. Nochtans bestonden burgerjournalisten al veel vroeger. Ze dateren uit de tijd dat mensen hun boodschappen op pamfletten of later via amateurradio’s verspreidden. In dit artikel geven we weer hoe burgerjournalistiek vandaag in Vlaanderen beleefd wordt. We interviewden veertien Vlaamse burgerjournalisten, vijf vrouwen en negen mannen, tussen 19 en 58 jaar. We vroegen hen naar hun persoonlijke beleving van burgerjournalistiek, naar hun drijfveren en hun houding tegenover professionele journalisten. We vonden hen op de community sites, op persoonlijke blogs (met nieuwswaarde), stadsblogs en via culturele of vrijzinnige magazines.

Persoonlijke beleving
De burgerjournalisten hechten bijna allemaal een bepaalde waarde aan hun artikels. Ze kunnen een deeltje van zichzelf in de artikels leggen, ze doen het voor het menselijke aspect en de voldoening die ze ervan krijgen. De informanten verwachten ook dat hun artikels iets bij anderen teweegbrengen. De journalisten hopen dat het publiek iets bijleert of dat ze de lezers op ideeën brengen. Op één na hebben alle burgerjournalisten ambities op het vlak van burgerjournalistiek. Dat gaat van gewoon op dezelfde manier verder doen tot zich inwerken in een bepaalde materie of meer lezers aantrekken. Vier burgerjournalisten zouden ook binnen een professionele context willen werken. De burgers zien verschillende beperkingen van deze vorm van journalistiek. Ze ervaren soms een gebrek aan professionaliteit, betrouwbaarheid en motivatie. Verder wijzen de bevraagden op een te eenzijdige visie van sommige burgerjournalisten en op de financiële beperkingen.

Burgerjournalistiek versus klassieke journalistiek
De helft van de bevraagde burgerjournalisten staat positief tegenover de mainstream media. Toch hebben de meesten er iets op aan te merken. “Ik ben zeker niet contra traditionele journalistiek, maar ik vind dat er iets belangrijks in ontbreekt”, zei een 37-jarige Indymediareporter. Een vijftal informanten zijn redelijk negatief over de mainstream media en bij twee journalisten ligt de houding ergens tussenin. Kritiek die het vaakste terugkomt in de interviews zijn onbetrouwbaarheid en vermindering van kwaliteit en objectiviteit van de mainstream media. Sommige informanten vinden dat de klassieke media de wereld vanuit een luchtbel bekijken. In het onderzoek polsten we bovendien of de burgerjournalisten samenwerking ambiëren. Hier staan de meesten positief tegenover. In de literatuurstudie die aan ons onderzoek vooraf ging, zochten we de houding van mainstream journalisten tegenover burgerjournalisten. Hieruit bleek dat zij in een zekere mate dezelfde kritiek over burgerjournalisten hadden. De professionals missen professionaliteit en betrouwbaarheid bij de burgerjournalisten. Vervolgens vroegen we ons af welke houding burgerjournalisten van mainstream media verwachten. De helft van de burgers denkt dat de traditionele pers positief tegenover burgerjournalistiek staat. Toch vermoeden ze dat mainstream media argwanend of met een zekere dedain tegenover de journalistieke vorm staan.

Motivaties
We merken dat in de literatuur nog maar weinig te vinden is over de drijfveren van burgerjournalisten. In ons onderzoek ontdekten we twaalf mogelijke drijfveren. Niet alle informanten gaven dezelfde drijfveren aan en heel vaak hadden ze meerdere beweegredenen. De helft van de burgerjournalisten schrijft om zich uit te drukken. Ze willen hun mening geven, kritiek uiten of communiceren naar de samenleving. Verschillende informanten geven expliciet aan dat graag schrijven een drijfveer is. Iemand heeft het hierbij over “een passie voor taal”. Een volgende beweegreden is affectie met het onderwerp waarover hij of zij schrijft. Bij twee stadsbloggers gaat dit over “enthousiasme over de stad”. Sociale erkenning is een andere motivatie.

Burgerjournalisten schrijven omdat ze het leuk vinden als mensen op hun artikel reageren en het goed vinden. Eén bevraagde journalist ambieert om naambekendheid binnen een bepaalde groep te verwerven. Sociale interactie zoeken, is als de burgerjournalist schrijft om bij een bepaalde groep te horen of mensen met dezelfde interesses wil leren kennen. Burgerjournalisten kunnen ook de nood voelen om de klassieke media aan te vullen. Dat kan gaan over onderwerpen waar ze beter in thuis zijn of waarvan ze bepaalde tekorten in de media voelen.

“Ik erger mij voornamelijk aan het tekort aan informatie of het tekort aan expertise over sommige onderwerpen”, zegt één van de bevraagde journalisten. Burgers willen soms een tegengewicht voor de mainstream media zijn en onderwerpen in een ander licht stellen. Een nieuwsblogger legt dit als volgt uit in het interview: “Ik ben altijd al kritisch geweest over hoe kranten over de actualiteit berichten. Burgerjournalistiek is een manier om te wijzen op fouten in de media of om een tegengewicht te bieden aan dingen waarvan ik vind dat ze niet voldoende of eenzijdig in de media komen.” Andere drijfveren die in het onderzoek naar voren komen, zijn burgerjournalistiek als leerschool van het journalistieke vak, als sociaal engagement, als hobby en als manier om up-to-date te blijven met technologische evoluties. De laatste drijfveer is de voordelen die burgerjournalisten eruit kunnen halen omdat ze bijvoorbeeld gratis toegang tot activiteiten krijgen.

Burgerjournalistiek maakt steeds meer opgang. De mainstream media kunnen dit als een bedreiging of een opportuniteit zien, maar eigenlijk is het vooral een aanvulling. Dat zeggen de burgerjournalisten zelf. Het is echter onzeker wat de toekomst voor burgerjournalistiek brengt. Wordt het een onderdeel van de mainstream media of professionaliseert het zich op een eigen manier? Is het een hype die voorbij gaat of blijven burgers even gemotiveerd om verder te gaan? De burgerjournalisten kiezen alvast voor het laatste: ze gaan verder.

Julie De Jonghe, auteur van de masterproef "Citizen Journalists: diepte-interviews met burgerjournalisten in Vlaanderen. Drijfveren achter het engagement van alternatieve stemmen", Hogeschool-Universiteit Brussel, Master in de Journalistiek, 2008-2009