Avatar-film wakkert debat over links en rechts aan

Ingezonden door LVB op 2009-12-29 19:11

Avatar is zelf zwaar geschut in een ideologisch debat dat nog altijd zwaar gepolariseerd is — daar is niks gedateerds aan. In het decennium waar we nu afscheid van nemen werd het debat onmiskenbaar gedomineerd door ‘rechts' — het was rechts dat het al te rooskleurige humanisme van links bekritiseerde als een manier van wegkijken, het was rechts dat het ideaal van kosmopolitisme ontmaskerde as een vorm van vrijblijvendheid, het was rechts dat in een pluriforme wereld het recht op ‘eigenheid' opeiste en zich keerde tegen cultureel relativisme. Kort samengevat: men keerde zich fel tegen de romantiek van de Ander.

Maar het debacle in Irak en de ideologische aannames die aan de inval ten grondslag lagen hebben het tij verbluffend snel doen keren. Het zwelgen in het Eigene bleek al even fataal romantisch; de nadruk op nationale identiteit, de eigen morele superioriteit, het geloof in de algemene geldigheid van het eigen belang, er is niet veel meer van over — wat rest, is vooral verongelijktheid en hoop onmachtig gescheld. Links en rechts vallen elkaar, ook in Nederland, voortdurend aan op hun vermeende blindheid — beide partijen verwijten elkaar de ogen te sluiten voor de werkelijkheid. Welke werkelijkheid? Rechts verwijt links de ogen te sluiten voor de werkelijkheid van de straat, links verwijt rechts de ogen stijf dicht te houden voor de werkelijkheid van de wereld. Beide partijen verwijten elkaar een fataal gebrek aan betrokkenheid — de linkse elite die zich heeft afgekeerd van de man in de straat, de rechtse ideologen die weigeren over de heg te kijken van hun eigen achtertuin. (...)

Het huidige succes van de film — een opbrengst vijftig miljoen euro in het eerste weekend — was [vijf jaar geleden] ondenkbaar geweest. Zelfs nu nog is de boodschap radicaal: een deserteur als de held die zich tegen het Amerikaanse leger keert, een nauwelijks verborgen oproep tot een nieuwe intifada van onderdrukte, inheemse bevolkingen, die zich met hand en tand verzetten tegen militair machtsvertoon. [Regisseur] Cameron laat zijn lange film niet rusten voordat de grote boosdoener, een hopeloos kortzichtige Amerikaanse legercommandant door twee giftige inheemse pijlen wordt doorboord — één is niet genoeg voor deze rechtse smeerlap.

Bas Heijne in NRC Handelsblad en in De Standaard, 24 december 2009


Het beeld van het snode Westen dat de harmonische idylle van de nobele wilden verstoort, hoort in dezelfde categorie thuis als de traditionele eurocentrische geschiedschrijving. Op zijn best ongenuanceerd en eenzijdig. Het wereldbewustzijn van links uit zich in de praktijk vooral door het importeren van een allochtoon lompenproletariaat, een operatie die enerzijds talrijke sociaal-gediplomeerde kameraden werk verschaft, anderzijds dankbare kiezers oplevert om het verlies bij de autochtone man in de straat te compenseren.

Ivan Van Lint in een commentaar op bovenstaand opiniestuk, De Standaard Online, 25 december 2009

Reacties

#91603

matthias storme

dinsdag, 29 december, 2009 - 21:33

 

Ik vinde deze commentaar eronder anders ook wel erg interessant:
"Steven Devijver:
Er kan veel gezegd worden over de thema's in Avatar, maar een strijd tussen links en rechts zit er zeker niet in. Het vereist een late veertiger - op de rand van vijftig - om het zo te zien. Centraal in het verhaal van Avatar is de stille vaststelling dat het team onder leiding van Grace antropologen zijn. Ze doen zich voor als 'wetenschappers' maar tegelijkertijd kennen ze de Na'vi taal, bestuderen ze de cultuur en leggen ze hun dagelijkse ervaringen vast in dagboeken. Een antropoloog zou het net zo doen. Dit uitgangspunt geeft een totaal andere kijk op het Avatar verhaal. Wat Cameron heeft verfilmd doet denken aan het hevige debat dat tegenwoordig feller dan ooit woedt tussen antropologen, namelijk: wat is antropologie en hoe verhouden onderzoekers zich tot de gemeenschap waartoe ze behoren en de gemeenschap die ze onderzoeken? Dit dilemma komt aan bod in Avatar waar de onderzoekers duidelijk trouw zijn aan de kant van de gemeenschap die ze onderzoeken."

#91604

oxbow

dinsdag, 29 december, 2009 - 21:38

 

Moraal van het verhaal: Blair was dus ne rechtse linkse toen hij Irak binnenviel :)

#91605

ivan janssens

dinsdag, 29 december, 2009 - 21:39

 

James Cameron lijkt me niet meteen een regisseur die veel (partij)politiek in zijn films steekt. En wat met een film als True Lies? Zelfs Charlton Heston speelde erin mee.

#91608

dendof

dinsdag, 29 december, 2009 - 22:06

 

Het grappige aan verhaaltjes zoals Avatar, The Last Samurai, Dances with Wolves, The Beast, Dune, etc... is natuurlijk dat de protagonist een westerling is.

Uiteindelijk moet onze cultuur dan toch superieur zijn, want hoe anders verklaar je dat een westerling, wanneer hij dat wil, een *nog betere* wilde is dan de originele wilde?

#91610

Thomas

dinsdag, 29 december, 2009 - 22:39

 

@ivan janssens

Ik veronderstel dat je de film niet gezien hebt, een paar letterlijke quotes die dit onomstotelijk bewijzen :
- "shock and awe" noemden de slechte blanken hun strategie om de inboorlingen te veroveren
- "Either you're with us or you're with the terrorists" zeggen de slechte blanken tegen enkele afvalligen

De film zit vol met verwijzingen naar het ganse linkse arsenaal dat de voorbije 8 jaar onder Bush op ons is uitgegoten, ik denk niet dat er 1 conspiration ontbreekt (no war for oil, military industrial complex, multinationals die het milieu verkloten, ...).

Gelukkig dat de meeste kijkers daar niet in geïnteresseerd zijn; het verbaast mij ook dat zo'n groots regisseur in zo'n kaskraker van een film zich laat kennen als zo'n klein mensje. Kan ie dat nu echt niet laten ? Maar los daarvan is de film echt wel de moeite.

#91611

marcfrans

dinsdag, 29 december, 2009 - 22:50

 

@ oxbow

Als ik me niet vergis dan is een 'oxbow' een onderdeel van het 'juk' dat ossen of trekpaarden moeten dragen rond hun nek. Met uw papegaaiachtige (nietszeggende) oneliner is het duidelijk dat men rond uw nek al een zwaar (mentaal) juk heeft gelegd, en dat uw pseudoniem heel gepast gekozen is.

#91612

ivan janssens

dinsdag, 29 december, 2009 - 23:01

 

@thomas: nee, ik heb de film niet gezien, maar ik had het dan eigenlijk ook over de regisseur.

#91613

EricJans

dinsdag, 29 december, 2009 - 23:05

 

Wat een gedaas. Ik ben - zoals iedereen hier weet - van de zgn. rechts-conservatieve soort.
Ik geloof niet dat mijn (judeo-christelijke en humanistische, dus 'Westerse') cultuur 'beter' is.
De mensen in onze cultuur zijn niet dapperder of laffer dan in andere culturen. Ze zijn ook niet beter of slechter.
In dat opzicht is de zgn. 'Westerse' cultur niet beter.
Ik geloof dat de godheid (hoe je dat woord ook vilt verstaan) erachter 'beter' is en eventueel bij uitbreiding dus ook 'de spirit' daarvan, maar dat laatste zeg ik al onder voorbehoud.
Wat ik er 'beter' aan vind?
De 'godheid' (en dus deels ook het denken dat eruit voortgekomen is: de basis van de cultuur) heeft een totaal andere definitie van macht en kracht dan in andere religies.
De vijand is niet de andere cultuur. De vijand is de dood en alles dat en iedereen die en elke gedachte of daad die ertoe leidt.
Dat is de oorsprong, de diepe kern van het judeo-christelijke en humanistische denken. Daaruit is zélfs de vrijzinnigheid voortgekomen.
Het bestaan is zinloos, tenzij er hoop is: hoop op een beter bestaan... voor onze kinderen op aarde, voor onszelf na dit bestaan, voor 1001 dingen.
Hoop, geloof en liefde, waarvan deze laatste de belangrijkste is.
Jazeker: je kan dat naïef noemen.
Maar je kan het ook de definitie van ware macht en kracht noemen in de judeo-christelijke en humanistische cultuur die we erfden van onze voorouders. Het was niet alleen maar verraad en bedrog...
En al waren hun kerken geen haar beter dan andermans tempels... daar gaat het niet om!

Die hoop en dat geloof wordt al decennia weggelachen. De liefde (in al haar uitingen) verdwijnt meer en meer en we zijn niet alleen onze oorlogen maar vooral ook de vrede aan het verliezen.
Ook het woord vrede gaat een andere definitie krijgen, vrees ik.

Als we de hoop hervinden, herwinnen we de moed. Zo gezien is onze 'cultuur' wel degelijk 'superieur'.
We hebben geen betere cultuur; we hebben een beter 'geloof'... dat we steeds meer verwerpen.
'Geloof'... geen ankele markt wordt in West-Europa méér veroverd dan die van het geloof. We zijn ziende blind geworden.
De politiek, links en rechts, de economie, links of rechts, de cultuur, links of rechts... het zit tussen onze oren. Of beter: 't zit er bijna niet meer. Dát is ons probleem.

#91616

Pjn

dinsdag, 29 december, 2009 - 23:11

 

Een vraagje in de kantlijn, waarom wordt er altijd over judeo-christelijk gesproken? Is er een band met het jodendom die met die zegswijze beter tot zijn recht komt? Zou men ook niet kunnen spreken van romeins-christelijk (of klassiek-christelijk) of zelfs germaans-christelijk?

#91621

OutlawMike

dinsdag, 29 december, 2009 - 23:59

 

Avatar is een stinkende hoop stront. Zie ook Fjordmans recensie in The Brussels Journal.

En laat iemand eens aan die intellectuele minkukel Bas Heijne uitleggen dat we nog altijd in oorlog zijn met (radicale) islam. Uit zijn gezwets maak ik op dat die sukkel niet alleen over het voorbije decennium een kruis gemaakt heeft, maar ook over de oorlog tegen islamitische terroristen.

Ondanks het wegschrijven ervan in de geschiedenisboekjes door meneer Heijne gaat die strijd nog altijd door. Speciaal hij, als Nederlander, zou dat na het nieuws van de voorbije dagen toch moeten weten.

#91625

Olav

woensdag, 30 december, 2009 - 01:43

 

Persoonlijk vond ik Avatar een fantastische kijkervaring - maar als scifi-fan sedert meer dan 30 jaar moet ik zeggen dat de thematiek niet nieuw en zeker niet origineel is. Horden 'aardse' soldaten hebben massa's vreemde planeten veroverd te vuur en te zwaard en 'inheemsen' onder de voet gelopen. Niks nieuws onder de zon. Of Cameron iets wilde zeggen over de huidige politieke situatie ? Maakt niet veel uit, want niemand zal zich deze film herinneren als een belangrijk statement.

#91629

Avondlander

woensdag, 30 december, 2009 - 08:09

 

Eric Jans, je omschrijving van de verhouding tussen culturen is wat men noemt "cultureel relativisme". Ik ben het er persoonlijk niet mee eens. De hele idee is in tegenstrijd met het menselijk streven naar een betere wereld. Zo niet voor zichzelf dan voor zijn kinderen.

#91636

EricJans

woensdag, 30 december, 2009 - 10:31

 

@ Avondlander:

'Het menselijk streven naar een betere wereld'... en? Wordt-ie er beter van, de wereld?
Ik ben daar namelijk niet van overtuigd om de eenvoudige reden dat ik het niet kan vaststellen.
Ik stel het in het atheïsme genoemde 'wereld verbeteren' gelijk met het in alle religieuze denken (alle religies, ook het christendom) genoemde 'God helpen'.
Ik denk in tegendeel dat we vooral eerst goed moeten proberen te doen in onze onmiddelijke omgeving (persoonlijke verantwoordelijkheid) en vooral mens voor mens.
Ik stel namelijk vast dat grote 'goed-doen-acies' doorgaans niet betrouwbaar en zelfs leugenachtig zijn... een 'wereldverbetercultuur' die je inderdaad beter 'relativeert'.
Zo is mei '68 bij uitstek een wereldverbetercultuur geweest. Ik zeg niet zonder verdienste maar de oogst is verlieslatend.
Zo is de islam bij uitstek een 'hulp-aan-Allah-cultuur'... behalve te relativeren, zelfs best (vooral geestelijk!) te bestrijden!
Zo zijn ook haast alle christelijke excessen in de geschiedenis terug te voeren op de gedachte dat 'de wereld (en dus God) geholpen moest worden'.
Ik zeg niet dat mensen mensen niet kunnen helpen. Ik zeg wel dat je ideologie er best in alle gevallen buiten houdt.
God hééft de dood overwonnen, God hééft vergeven, het IS al allemaal volbracht. Wat 'God' betreft is met de moraliteit en de zonde de oplossing volbracht.
Wij (mensen) hoeven God noch wereld te helpen: wel elkaar.
Ons rest alleen 'er het beste van te maken' in een wereld die we zelf nooit perfect zullen krijgen en die achteruit boert ipv vooruit.
Vanuit die bescheidener opstelling denk ik dat ideologische dwaling (de bron van het meeste grootschalige kwaad) veel minder vat op mensen, op mezelf heeft: het besef dat 'de mens' geen ultieme oplossingen heeft. Daarom gaan menselijke idealen steeds weer frustreren.
Gewoon pragmatisch erhet beste van maken.
Bijvoorbeeld: bestrijd de islam hard maar laat de islamiet verstaan wat mededogen, begrip of zelfs liefde is.
Daar geloof ik in en jij mag dat cultuurrelativisme noemen, als je wilt.
Het is een oude, krakende en kreunende wereld. Rotzooi is de regel, liefde, kwaliteit, overgave, schoonheid en goedheid zijn de uitzonderingen.
Willekeurvorst regeert over mens en natuur... daartegenover staat een God van orde om op te hopen. Het klinkt weinig maar hierin ligt de overwinning ondanks alles.
Ja, ik zal een cultuurrelativist zijn. Goed opgemerkt. Maar ik hou enorm van de culturen: mensen zijn niet alleen moordenaars, ook scheppers.
In die zin zal ik een 'avondlander' zijn, Avondlander!

#91643

Cogito

woensdag, 30 december, 2009 - 11:46

 

Ik ga ook kijken voor de kijk-ervaring. Het is ook dàt gegeven dat 50 miljoen dollar op 1 weekend heeft opgeleverd.
Bas Heyne kan dan wel suggereren dat die gigantische opbrengst er is gekomen omdat iedereen "het verhaal" of zelfs "de boodschap" wou zien, wat "vijf jaar geleden (wat een eeuwigheid?)" ondenkbaar was, volgens Bas. Lulkoek, we gaan allemaal kijken voor de geweldige beelden, de science-fiction van de avatar hybride technologie, e.d.m.. Geen kat die voor de "boodschap" komt. O ja, "unobtanium", "onverkrijgium" vind ik een beetje flauw. Dan was "spice" uit Dune origineler.

#91682

oxbow

woensdag, 30 december, 2009 - 18:08

 

@marcfrans: Papegaai? Het was enkel bedoeld om te zeggen dat het niet alleen rechts was dat Irak binnenviel, en dat het dus nutteloos is om er een links-rechts verhaaltje van te maken. Maar de moeilijkheidsgraad van die oneliner lag precies wat te hoog voor u. En "oxbow" is gewoon een kledingmerk.

#91694

marcfrans

woensdag, 30 december, 2009 - 22:14

 

@ Oxbow

Kijk eens in een (Engels) woordenboek, daar staan meer interessante dingen in dan in kledingwinkels.

Het is waar dat de "moeilijkheidsgraad" van oneliners doorgaans te hoog ligt voor mij. Een lege doolhof is immers moeilijker dan een landkaart. Of, zo u wil, een sportcompetitie aangaan zonder regels is gemakkelijk op voorhand verloren.

En "Irak" zou in principe niets met links en rechts mogen te maken hebben. Morele deugden, noch kennis, zijn geen monopolies van 'links' noch 'rechts'. Verdere kwalificaties (e.g, naief-links) zijn noodzakelijk om duidelijkheid te kunnen scheppen.

#91909

oxbow

zondag, 3 januari, 2010 - 16:41

 

@marcfrans: en welk nut heeft het om de nadruk te leggen op de totaal naast de kwestie zijnde oorsprong van mijn alias om uw groot gelijk te bewijzen?