Vlaamse choc(o)
Het partijbestuur van de VLD had woensdagavond nog beslist dat er voortaan niet meer over Vlaams Belang zou gesproken worden, maar wel over de eigen VLD-standpunten, of daar kwam er alweer een weekend voorbij waarin de media bol stonden van discussies en programma's over het VB. Vrijdagavond in Polspoel en Desmet, zaterdagavond in Terzake, zondagochtend in De Zevende Dag, en als sluitstuk de "film" op het tweede net van de RTBF, "Vlaamse choc", gevolgd door een debat van anderhalf uur. Alles samen genoeg voor een paar uren videotape.
En jawel, "Vlaamse choc" is een "film" en geen "documentaire", aldus de maker ervan, want de cameraploeg volgde 6 maanden lang Filip Dewinter in al zijn doen en laten, en distilleerde er een reportage uit. De reportage bevatte slechts enkele schaarse momenten die als een "interview" zouden kunnen worden bestempeld (ik hoorde twee keer de reportagemaker een vraag stellen), voor de rest werd er gewoon beeld en geluid geregistreerd, waarbij Dewinter uiteraard wel uitgebreid zijn zeg kon doen. Peter Boeckx, de maker van de reportage, noemt het "een getuigenis van deze tijd", waarbij hij gebruik maakt van de techniek van de "école striptease" (in Vlaanderen zouden we dat misschien "de Jambers-stroming" noemen, maar dan zonder de off-screen commentaar). Over de reportage was de voorbije maanden heel wat te doen. De RTBF wou ze eerst niet uitzenden, en uit het debat dat na de uitzending gehouden werd, is het duidelijk dat die heisa vooral te maken heeft met de specifieke vorm ervan, de loutere registratie zonder verhaal, zonder diepgang, zonder echte interviews in vraag-antwoordvorm en zonder analyse.
Foto: Dewinter als regisseur bij een fotosessie: "geen handen voor uw geslachtsdelen!"
Mijn indruk van deze reportage was dat het eigenlijk maar slappe koffie was. Geen "Vlaamse Choc", maar "Vlaamse Choco". Dewinter komt eruit als een vriendelijk en minzaam man, een goede huisvader, die perfect weet hoe hij de media moet bespelen. Inhoudelijk spuit hij enkele goed uitgekiende slogans, maar daar blijft het dan ook bij. Wie verder doorvraagt (zoals enkele allochtone scholieren die hem als huiswerk enkele vragen stelden), krijgt ontwijkende antwoorden en blijft op zijn honger zitten, althans zo bleek uit de reportage. Verder zien we het VB als geoliede partijmachine, de achterban in de cafés met de onvermijdelijke licht-xenofobe mopjes, en de boekenkraampjes in de foyer van het partijcongres met historische werken over de verliezers van de tweede wereldoorlog, nazi's en Vlaamse collaborateurs. Eigenlijk niks dat ik nog niet wist, behalve dan de VB-papegaai die "eigen volk eerst!" kan zeggen. Geen onthullingen, geen onderzoeksjournalistiek, maar infotainment, dat je eerder zou verwachten op VTM of VT4 dan op een openbare omroep. Grappig was wel de passage waarin Reddy Demey aan Dewinter zegt dat hij op hem beroep kan doen "als er eens een dossiertje moet bezorgd worden "zonder dat ze kunnen natrekken van wie het komt".
Blokwatch is nochtans enthousiast: "dit is verreweg het allerbeste dat ooit over het VB werd gemaakt", aldus Marc Spruyt. Ja, men kan hier en daar wel een zinnetje vinden waar Blokbusters zich kunnen aan optrekken. Als Filip Dewinter het boekje met het 70-puntenplan terug opbergt in de kast, zegt hij "we zullen dat goed bewaren ... voor de toekomst". Paf, het snode plan voor de toekomst is daarmee via een slip of the tongue onthuld, denken ze wellicht bij Blokwatch. En in een café zegt Dewinter tegen een heetgebakerde basismilitant die zich zorgen maakt over het feit dat partijvoorzitter Vanhecke het 70-puntenplan 'verloochent': "Het 70-puntenplan verloochenen doen we nooit!". Ja zeg, als de strijd tegen Vlaams Belang tegenwoordig gebaseerd moet worden op dergelijke cafépraat, dan ziet het er niet goed uit. Kan je je het al inbeelden, een tv-reportage waarin de kuisvrouw van Stevaert onthult dat Steve tijdens zijn middagdutje de naam "Stalin" mompelde, waarmee meteen bewezen is dat er een grote stalinistische staatsgreep op stapel staat? Zoals gezegd, slappe koffie. Natuurlijk spreekt Dewinter met een dubbele tong naargelang het publiek waarnaar hij zich richt, natuurlijk is het double talk. Het zegt iets over de tactiek van Vlaams Belang, maar het toont niet aan dat het ideeëngoed van Vlaams Belang een bedreiging zou vormen voor de democratie, en dat is toch wat Blokwatch wil bewijzen? Daarom verwondert hun enthousiasme voor deze reportage mij wel.
Foto: Dewinter test verkiezingsaffiches uit op vrouw en dochter
De heftigste tegenstanders van het uitzenden van deze reportage waren, zo bleek uit het debat achteraf, RTBF-journalist Jean-Claude Defossé en Le Soir-journaliste Bénédicte Vaes. Zij vonden dat het Franstalige kijkpubliek niet rijp is om onvoorbereid naar deze reportage te kijken. De Franstalige kijker weet bijvoorbeeld niet eens wat dat 70-puntenplan is. Dewinter citeerde zelf drie puntjes uit dat plan, niet toevallig de punten tegen het vreemdelingenstemrecht (een VLD-standpunt) en voor het repatriëren van illegale vluchtelingen met chartervluchten (inmiddels gerealiseerd door de federale regering). Over de punten uit dat plan die neerkwamen op het installeren van een quasi-apartheidsregime, een uitzonderingsregime voor allochtonen, met o.a. het beperken van het eigendomsrecht voor niet-Belgen, vernamen we niets in de reportage, en dat was fout, zo stelden beide journalisten. Guy Polspoel deed er nog een schepje bovenop: in de reportage zag men hoe op het einde van het partijcongres het Zuid-Afrikaanse volkslied, "die Stem van Suid-Afrika" gezongen wordt. De kijker zou haast denken dat Vlaams Belang een supporter is van Mandela, terwijl het in werkelijkheid om heimwee naar het apartheidsregime gaat, aldus Polspoel. Johny Vansevenant van VRT-radio vatte het goed samen door te stellen dat de reportage enkel interessant is voor wie Filip Dewinter al kent. Als de reportage in Vlaanderen zou uitgezonden worden, zal Dewinter er zeker geen stemmen door verliezen, aldus Vansevenant. Hij voegde er nog aan toe dat Vlaams Belang vaak in de media komt omdat de andere partijen er zo veel mee bezig zijn: de liberticide-wet, de discussies binnen de VLD enz.
RTBF-baas Jean-Paul Philippot had gemengde gevoelens over de reportage. Hij vond ze knap gemaakt, Dewinter komt er uit als een man met twee gezichten, maar hij vreesde dat het publiek vooral zou onthouden wat voor een vriendelijke man die Dewinter toch wel is. De RTBF zal in de toekomst nog reportages uitzenden over Vlaams Belang, maar dan wel reportages die achter de mooie vitrine van het Belang kijken en die de VB-boodschappen "decoderen", aldus nog Philippot.
Koen Vidal van De Morgen vond de titel "Vlaamse choc" wel heel toepasselijk. Het zal voor het Franstalige publiek wel een choc zijn om te zien dat Dewinter geen hitsige neo-nazi is, maar dat Vlaams Belang een "banale" partij geworden is die de media zeer professioneel bespeelt. "Marie-Rose Morel bijvoorbeeld, dat is een echte public relations-machine", aldus Vidal.
Peter Vandermeersch van De Standaard legde uit waarom zijn krant niet alleen betaalde advertenties voor Vlaams Belang publiceert, maar ook opiniestukken van VB-kopstukken in zijn kolommen opneemt. "Op Groen! na bestaat de oppositie in het Vlaams Parlement slechts uit het Vlaams Belang. Als wij opiniestukken van VB'ers weigeren, dan sluiten wij de oppositie quasi volledig uit, en dat kan toch niet de bedoeling zijn van een krant?", aldus Vandermeersch. Polspoel zag er vooral commerciële elementen in. Eén miljoen kiezers, dat zijn één miljoen potentiële lezers. "Minstens een derde van de lezers van Gazet van Antwerpen stemt op het VB, wat doe je daarmee?", vroeg Polspoel zich af.
Jean-Claude Defossé, die zelf een tv-reportage gemaakt had waarin Vlaams Belang als een neo-nazipartij wordt afgeschilderd (de reportage werd vlak voor de verkiezingen van 13 juni 2004 op de RTBF uitgezonden), vond de hele discussie over "hoe moeten de media omgaan met het VB" vrij zinloos. "We hadden deze zendtijd beter gebruikt om te spreken over het bezoek van Koen Dillen aan Léon Degrelle in Malaga, of over hoe Wim Verreycken in de jaren '70 oudstrijders en ex-gedeporteerden op hun bakkes sloeg in Stekene", aldus Defossé. Rik Van Cauwelaert van Knack vond dat de reportage duidelijk maakte dat Vlaams Belang inzake retoriek en propagandamiddelen niet zozeer aansluit bij de traditie van het vooroorlogse VNV, maar wel van Rex, de partij van de Waalse nationaal-socialist Léon Degrelle, die uitblonk door demagogie en schone schijn. Peter Boeckx tenslotte vond het gortig dat de eindejaarsconférence van Raf Coppens op VTM Filip Dewinter in het publiek liet zien, vlak naast VTM-informatiedirecteur Klaus Van Isacker.
Al bij al een slappe "film", en een interessant debat achteraf, dat echter louter over de media-aanpak van Vlaams Belang ging, en niet over de oorzaken van de groeiende aanhang van deze partij. Zou het Franstalige kijkpubliek daar ook nog "niet rijp" genoeg voor zijn?
UPDATE - andere commentaren:
ZonderZever: "Vlaamse Choc blijkt Waalse Choc"
En jawel, "Vlaamse choc" is een "film" en geen "documentaire", aldus de maker ervan, want de cameraploeg volgde 6 maanden lang Filip Dewinter in al zijn doen en laten, en distilleerde er een reportage uit. De reportage bevatte slechts enkele schaarse momenten die als een "interview" zouden kunnen worden bestempeld (ik hoorde twee keer de reportagemaker een vraag stellen), voor de rest werd er gewoon beeld en geluid geregistreerd, waarbij Dewinter uiteraard wel uitgebreid zijn zeg kon doen. Peter Boeckx, de maker van de reportage, noemt het "een getuigenis van deze tijd", waarbij hij gebruik maakt van de techniek van de "école striptease" (in Vlaanderen zouden we dat misschien "de Jambers-stroming" noemen, maar dan zonder de off-screen commentaar). Over de reportage was de voorbije maanden heel wat te doen. De RTBF wou ze eerst niet uitzenden, en uit het debat dat na de uitzending gehouden werd, is het duidelijk dat die heisa vooral te maken heeft met de specifieke vorm ervan, de loutere registratie zonder verhaal, zonder diepgang, zonder echte interviews in vraag-antwoordvorm en zonder analyse.
Foto: Dewinter als regisseur bij een fotosessie: "geen handen voor uw geslachtsdelen!"
Mijn indruk van deze reportage was dat het eigenlijk maar slappe koffie was. Geen "Vlaamse Choc", maar "Vlaamse Choco". Dewinter komt eruit als een vriendelijk en minzaam man, een goede huisvader, die perfect weet hoe hij de media moet bespelen. Inhoudelijk spuit hij enkele goed uitgekiende slogans, maar daar blijft het dan ook bij. Wie verder doorvraagt (zoals enkele allochtone scholieren die hem als huiswerk enkele vragen stelden), krijgt ontwijkende antwoorden en blijft op zijn honger zitten, althans zo bleek uit de reportage. Verder zien we het VB als geoliede partijmachine, de achterban in de cafés met de onvermijdelijke licht-xenofobe mopjes, en de boekenkraampjes in de foyer van het partijcongres met historische werken over de verliezers van de tweede wereldoorlog, nazi's en Vlaamse collaborateurs. Eigenlijk niks dat ik nog niet wist, behalve dan de VB-papegaai die "eigen volk eerst!" kan zeggen. Geen onthullingen, geen onderzoeksjournalistiek, maar infotainment, dat je eerder zou verwachten op VTM of VT4 dan op een openbare omroep. Grappig was wel de passage waarin Reddy Demey aan Dewinter zegt dat hij op hem beroep kan doen "als er eens een dossiertje moet bezorgd worden "zonder dat ze kunnen natrekken van wie het komt".
Blokwatch is nochtans enthousiast: "dit is verreweg het allerbeste dat ooit over het VB werd gemaakt", aldus Marc Spruyt. Ja, men kan hier en daar wel een zinnetje vinden waar Blokbusters zich kunnen aan optrekken. Als Filip Dewinter het boekje met het 70-puntenplan terug opbergt in de kast, zegt hij "we zullen dat goed bewaren ... voor de toekomst". Paf, het snode plan voor de toekomst is daarmee via een slip of the tongue onthuld, denken ze wellicht bij Blokwatch. En in een café zegt Dewinter tegen een heetgebakerde basismilitant die zich zorgen maakt over het feit dat partijvoorzitter Vanhecke het 70-puntenplan 'verloochent': "Het 70-puntenplan verloochenen doen we nooit!". Ja zeg, als de strijd tegen Vlaams Belang tegenwoordig gebaseerd moet worden op dergelijke cafépraat, dan ziet het er niet goed uit. Kan je je het al inbeelden, een tv-reportage waarin de kuisvrouw van Stevaert onthult dat Steve tijdens zijn middagdutje de naam "Stalin" mompelde, waarmee meteen bewezen is dat er een grote stalinistische staatsgreep op stapel staat? Zoals gezegd, slappe koffie. Natuurlijk spreekt Dewinter met een dubbele tong naargelang het publiek waarnaar hij zich richt, natuurlijk is het double talk. Het zegt iets over de tactiek van Vlaams Belang, maar het toont niet aan dat het ideeëngoed van Vlaams Belang een bedreiging zou vormen voor de democratie, en dat is toch wat Blokwatch wil bewijzen? Daarom verwondert hun enthousiasme voor deze reportage mij wel.
Foto: Dewinter test verkiezingsaffiches uit op vrouw en dochter
De heftigste tegenstanders van het uitzenden van deze reportage waren, zo bleek uit het debat achteraf, RTBF-journalist Jean-Claude Defossé en Le Soir-journaliste Bénédicte Vaes. Zij vonden dat het Franstalige kijkpubliek niet rijp is om onvoorbereid naar deze reportage te kijken. De Franstalige kijker weet bijvoorbeeld niet eens wat dat 70-puntenplan is. Dewinter citeerde zelf drie puntjes uit dat plan, niet toevallig de punten tegen het vreemdelingenstemrecht (een VLD-standpunt) en voor het repatriëren van illegale vluchtelingen met chartervluchten (inmiddels gerealiseerd door de federale regering). Over de punten uit dat plan die neerkwamen op het installeren van een quasi-apartheidsregime, een uitzonderingsregime voor allochtonen, met o.a. het beperken van het eigendomsrecht voor niet-Belgen, vernamen we niets in de reportage, en dat was fout, zo stelden beide journalisten. Guy Polspoel deed er nog een schepje bovenop: in de reportage zag men hoe op het einde van het partijcongres het Zuid-Afrikaanse volkslied, "die Stem van Suid-Afrika" gezongen wordt. De kijker zou haast denken dat Vlaams Belang een supporter is van Mandela, terwijl het in werkelijkheid om heimwee naar het apartheidsregime gaat, aldus Polspoel. Johny Vansevenant van VRT-radio vatte het goed samen door te stellen dat de reportage enkel interessant is voor wie Filip Dewinter al kent. Als de reportage in Vlaanderen zou uitgezonden worden, zal Dewinter er zeker geen stemmen door verliezen, aldus Vansevenant. Hij voegde er nog aan toe dat Vlaams Belang vaak in de media komt omdat de andere partijen er zo veel mee bezig zijn: de liberticide-wet, de discussies binnen de VLD enz.
RTBF-baas Jean-Paul Philippot had gemengde gevoelens over de reportage. Hij vond ze knap gemaakt, Dewinter komt er uit als een man met twee gezichten, maar hij vreesde dat het publiek vooral zou onthouden wat voor een vriendelijke man die Dewinter toch wel is. De RTBF zal in de toekomst nog reportages uitzenden over Vlaams Belang, maar dan wel reportages die achter de mooie vitrine van het Belang kijken en die de VB-boodschappen "decoderen", aldus nog Philippot.
Koen Vidal van De Morgen vond de titel "Vlaamse choc" wel heel toepasselijk. Het zal voor het Franstalige publiek wel een choc zijn om te zien dat Dewinter geen hitsige neo-nazi is, maar dat Vlaams Belang een "banale" partij geworden is die de media zeer professioneel bespeelt. "Marie-Rose Morel bijvoorbeeld, dat is een echte public relations-machine", aldus Vidal.
Peter Vandermeersch van De Standaard legde uit waarom zijn krant niet alleen betaalde advertenties voor Vlaams Belang publiceert, maar ook opiniestukken van VB-kopstukken in zijn kolommen opneemt. "Op Groen! na bestaat de oppositie in het Vlaams Parlement slechts uit het Vlaams Belang. Als wij opiniestukken van VB'ers weigeren, dan sluiten wij de oppositie quasi volledig uit, en dat kan toch niet de bedoeling zijn van een krant?", aldus Vandermeersch. Polspoel zag er vooral commerciële elementen in. Eén miljoen kiezers, dat zijn één miljoen potentiële lezers. "Minstens een derde van de lezers van Gazet van Antwerpen stemt op het VB, wat doe je daarmee?", vroeg Polspoel zich af.
Jean-Claude Defossé, die zelf een tv-reportage gemaakt had waarin Vlaams Belang als een neo-nazipartij wordt afgeschilderd (de reportage werd vlak voor de verkiezingen van 13 juni 2004 op de RTBF uitgezonden), vond de hele discussie over "hoe moeten de media omgaan met het VB" vrij zinloos. "We hadden deze zendtijd beter gebruikt om te spreken over het bezoek van Koen Dillen aan Léon Degrelle in Malaga, of over hoe Wim Verreycken in de jaren '70 oudstrijders en ex-gedeporteerden op hun bakkes sloeg in Stekene", aldus Defossé. Rik Van Cauwelaert van Knack vond dat de reportage duidelijk maakte dat Vlaams Belang inzake retoriek en propagandamiddelen niet zozeer aansluit bij de traditie van het vooroorlogse VNV, maar wel van Rex, de partij van de Waalse nationaal-socialist Léon Degrelle, die uitblonk door demagogie en schone schijn. Peter Boeckx tenslotte vond het gortig dat de eindejaarsconférence van Raf Coppens op VTM Filip Dewinter in het publiek liet zien, vlak naast VTM-informatiedirecteur Klaus Van Isacker.
Al bij al een slappe "film", en een interessant debat achteraf, dat echter louter over de media-aanpak van Vlaams Belang ging, en niet over de oorzaken van de groeiende aanhang van deze partij. Zou het Franstalige kijkpubliek daar ook nog "niet rijp" genoeg voor zijn?
UPDATE - andere commentaren:
ZonderZever: "Vlaamse Choc blijkt Waalse Choc"
Hoegin