Het is de schuld van de consumptiemaatschappij

Het is weer eens pijnlijk om te zien hoe bang iedereen is dat alles wat hij zegt hoe dan ook te rechts zal klinken, 'het VB in de kaart zal spelen'. De politici struikelen over elkaar om te zeggen dat de moord niets met allochtonen te maken heeft, maar tegelijkertijd kijkt iedereen heimelijk uit naar iemand die meer zal durven dan zich braafjes opwinden over het toegenomen 'egoïsme', 'materialisme', 'de beschavingscrisis', enzovoort. Het ergste is dat iedereen weet dat de 'gedurfde', 'eerlijke' uitspraken uit de hoek van uiterst rechts zullen komen. Rust er een taboe op elke vorm van politiek vertoog, dan steekt het op een obscene manier de kop op. In dit geval heeft ons aller Jean-Marie Dedecker het moeten doen, met een delirante brief in De Standaard.

Altijd weer is het rechts dat de vinger op de wonde moet leggen: een smerige vinger die de wonde nog meer doet stinken, maar toch een vinger. Blijkbaar is geen enkele politicus in staat het al zo oude probleem op de juiste toon te schetsen, en dus laten we het weer over aan een Dedecker, om dan te kunnen klagen hoe bijzonder rampzalig polariserend hij dat doet.

Er klopt iets niet aan onze maagdelijke verbazing over 'hoe nu iemand zo'n gruwelijke moord pleegt omwille van een mp3-speler'. Met die vraag duwen we van ons af wat we nochtans weten: dat het gaat om van haat verzadigde afgunst. Ze wilden Joe niet zijn mp3'tje afpakken, maar de wijze waarop hij ervan genoot, een stralend onbekommerd genot dat hun de ogen uitstak. Hun verlangen dit genot, en vooral zijn vermogen tot genieten, van hem af te pakken, was duizend keer sterker dan hun verlangen naar dat onbenullige mp3'tje.

Het probleem is dat de woede die vele allochtone probleem jongeren bezielt, voor henzelf allang niet meer is verbonden met de discriminatie op de arbeidsmarkt waarvan ze inderdaad het slachtoffer zijn. Ze vragen niet meer om een bescheiden plekje op de arbeidsmarkt en de daarbij horende sociale erkenning. Er is iets beangstigend aan hun verhouding tot de om zich heen woekerende consumptiecultuur. Terwijl de doorsneeburger slechts kan genieten van het leven voor zover hij een zekere afstand behoudt tegenover de geluksboodschappen waarmee de consumptiecultuur hem dagelijks bestookt, lijken zij die boodschappen letterlijk te nemen. Telkens grijpen ze naar the Real Thing en ze grijpen uiteraard telkens in het niets. Maar omdat ze vermoeden dat de van geluk stralende Joes "het" wel hebben, haten ze hen.

De bendes waaruit de moordenaars van Joe voortkomen zijn consumptiefundamentalisten. We maken hier geen 'botsing met een andere cultuur' mee, maar ontmoeten een sombere karikatuur van onszelf, en daarmee een pijnlijke brok waarheid.

Filosoof Frank Vande Veire in De Morgen van 25 april 2006