Das System

De Duitse professor Hans Herbert Von Arnim publiceerde enkele jaren geleden het boek Das System . Hij wees op de gevaren van beleidspartijen die zich ontwikkelen tot gesloten blokken, die worden bestuurd via coöptatie en die onderling baantjes verdelen. Die partijen worden 'dove organisaties'. Protest wordt genegeerd en uiteindelijk regeren de beleidspartijen allemaal samen. Dat resulteert, aldus Von Arnim die bestuurskunde doceert aan de gerenommeerde universiteit van Speyer, in een Mehrparteiendiktatur . Von Arnim doelde op Duitsland, maar het huidige Vlaanderen past veel beter in zijn beschrijving.

Misschien is het woord dictatuur wat te zwaar maar Das System is, indien toegepast op de Wetstraat, veelzeggend. Na 13 juni zitten alle beleidspartijen wel ergens in een of andere regering. Oppositie voeren is het monopolie van één partij: het Vlaams Blok. Die partij, volgens peilingen uitgegroeid tot de grootste van het land, wint moeiteloos bij elke verkiezing. De beleidspartijen raken verkrampt. Ze kruipen steeds dichter bij elkaar. Binnen die partijen wordt elke discussie gemeden. Via coöptatie zorgt de partijtop ervoor dat de leidinggevende posten enkel toekomen aan kandidaten die loyaal zijn aan Das System . Gevolg: de kiezers zijn het beu en lopen massaal naar de 'antisysteempartij'. Het gaat van kwaad naar erger.

Elke beleidspartij zegt een interne partijdemocratie te hebben maar dat is dikwijls een wassen neus. De SP.A heeft de commandocultuur van een schip met galeislaven. Op de brug beslist de partijvoorzitter. De galeislaven (de militanten) moeten niet zeuren maar roeien. [...] Bij de VLD werkt de geslotenheid anders. Liberalen zijn van nature wat anarchistisch en laten zich niet zo gemakkelijk commanderen. De partijstatuten beloven inspraak, verkiezingen en referenda maar achter de façade van de burgerdemocratie werkt het 'systeem-V', vernoemd naar de partijleider, tevens oprichter. Het systeem-V is een netwerk getrouwen rond de partijleider en heeft tot doel rivalen of mogelijke facties de pas af te snijden. Er zijn wel interne verkiezingen maar slechts 'de kandidaat van het systeem' moet worden verkozen. [...] De CD&V is ook een hardhorende organisatie omdat het ACW een 'gouden aandeel' in de partij heeft. Het ACW is de enig overlevende 'stand' en heeft haar eigen kandidaten op tal van posten gezet. Een kandidaat die niet de zegen van het ACW heeft kan rekenen op banvloeken: rechts, niet sociaal, geen teamwerker. Door het 'gouden aandeel' plant het ACW zijn kernprobleem over op de CD&V: de kloof tussen top en basis. ACW-voorman Jan Renders zei vorig jaar wellicht niet op de CD&V te stemmen, maar op de socialisten of groenen. Tegelijk had hij niet in de gaten dat een groot deel van zijn eigen achterban tussen de één miljoen stemmen op het Vlaams Blok zat. [...]

Nu alle partijen als gesloten blokken in het System zitten, is de enige winnaar per definitie de antisysteempartij. De gemeenteraadsverkiezingen van 2006 zijn niet meer ver weg. De huidige toestand leidt onherroepelijk tot een dijkbreuk van het Blok dat zich een vriendelijker mombakkes aanmeet. Dewinter, vroeger nog strak in pak, doet ook al modieus en verschijnt op televisie zonder stropdas. Grote steden vallen straks als rijpe appels in zijn handen; ook op het platteland wordt het Blok een grote partij.

Daarom moeten beleidspartijen hun eigen System openbreken, stoppen met de heilloze coöptatie en hun partijtoppen luistervaardigheid bijbrengen. Beleidspartijen moeten onderwerpen die leven in de maatschappij agenderen, niet een zweeppartij. Zo niet, roepen zij in 2006 een ramp af over zichzelf.

Derk Jan Eppink in De Standaard van 1 oktober 2004