Mijn artikel over Belgische straten die genoemd zijn naar Amerikaanse presidenten heeft een interessante zijdiscussie doen ontstaan over de figuur van Abraham Lincoln. Onder zijn leiderschap werd de Amerikaanse Burgeroorlog beëindigd met de overwinning van de Unie (de noordelijke staten) en de nederlaag van de Confederatie (de zuidelijke staten). Pieter Cleppe noemt Lincoln in een commentaar "oorlogszuchtig", omdat hij met militaire middelen verhinderde dat de zuidelijke staten zich zouden afscheiden van het noorden. Ivan Janssens vernoemt de positieve rol die Lincoln speelde in de afschaffing van de slavernij, maar wijst erop dat dit niet de eigenlijke inzet van de Burgeroorlog was. Johan Vandepopuliere concludeert dat de geschiedenis geschreven wordt door de overwinnaars.

Zeker in de VS zijn de Burgeroorlog en de figuur van Lincoln controversiële onderwerpen. Het vertonen van de vlag van de Confederatie geldt er als een politiek niet correcte daad. Toch wordt Lincoln er vrij algemeen als de tweede belangrijkste grondlegger van de VS beschouwd, naast George Washington als stichter en eerste president. Zonder Lincoln zouden de VS in twee afzonderlijke landen uiteengevallen zijn.

Voor wie de figuur van Abraham Lincoln verder wil bestuderen, kan ik het boek van historicus Sam Van Clemen aanbevelen: "Abraham Lincoln - Grondlegger van de moderne Verenigde Staten van Amerika", uitgegeven door Garant. Het is een gedetailleerde biografie die beschrijft hoe Lincoln opgroeide in een arm milieu van analfabeten, maar dankzij hard werk en doorzettingsvermogen een uitzonderlijk redenaarstalent verwierf, en het tot advocaat, volksvertegenwoordiger en later tot president schopte.


Volgens Van Clemen ging de Burgeroorlog wel degelijk over slavernij, want dat was de reden voor de afscheidingswens van de zuidelijke staten. Verder leren we uit het boek dat het conflict rond de afschaffing van de slavernij in 1855 leidde tot de oprichting van de Republikeinse Partij, en dat Lincoln bereid was slavernij tijdelijk te laten voortbestaan in staten als Texas als dit de eenheid van het land kon bewaren. Lincoln verwierp de slavernij om principiële redenen, maar was geen voorstander van gelijke rechten voor zwarten. Zo verklaarde hij "dat hij de voormalige slaven nooit als zijn gelijken zou aanzien", en hij verdedigde de kolonisatie van Afrika. Uit een redevoering uit 1858:

Ik ben, of ooit geweest, geen voorstander van sociale en politieke gelijkheid van de blanke en de zwarte rassen. Ik ben geen en was nooit voorstander om van negers kiezers of juryleden te maken, noch om hen een ambt toe te bedelen, noch gemengde huwelijken toe te staan. Ik zal aanvullend verklaren dat er een fysiek onderscheid bestaat tussen de blanke en de zwarte rassen, die volgens voor altijd zal verbieden dat de twee rassen zullen samenleven op gelijke voet. Er moet een verhouding blijven bestaan van superieur en inferieur, en ik ben net als iedereen voorstander om de superieure positie toe te kennen aan het blanke ras. (...)

Er is geen reden in de wereld waarom de neger niet is toegelaten tot de natuurlijke rechten opgesomd in de Onafhankelijkheidsverklaring, het recht om te leven, vrijheid en het verwerven van geluk. Ik stel dat hij evenveel als de blanke hierop recht heeft. In het recht om brood te eten dat zijn eigen hand heeft gewonnen, is hij mijn gelijke en de gelijke van elke levende mens. Daarom was slavernij moreel verkeerd.

De conclusie van Sam Van Clemen aan het einde van het boek:

Tegen de tijd van zijn dood was Lincoln geëvolueerd van een triomferende commander-in-chief naar een verzoenende eenmaker van zijn verscheurde land. Het lijdt geen twijfel dat een zwakkere president mogelijk de Unie niet had kunnen redden van vernietiging en de miljoenen slaven geen vrijheid had kunnen geven. En dan was het zeker ook niet denkbeeldig geweest dat de Verenigde Staten later verder waren uiteengevallen. Is het gewaagd te veronderstellen dat zonder Lincoln de wereldgeschiedenis een ander verloop had gekend? Omwille van de uitzonderlijke problemen waarmee hij werd geconfronteerd tijdens zijn hele leven en de manier waarop hij ze oploste, is Abraham Lincoln volgens mij zonder meer de grootste Amerikaan uit de geschiedenis. En anderen delen die mening, want einde 2006 is hij door Amerikaanse vakhistorici verkozen tot de invloedrijkste persoon uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. [voetnoot:] Bij de verkiezing enkele jaren geleden door het grote publiek van de grootste Amerikaan uit de geschiedenis, eindigde hij een beetje onbegrijpelijk pas tweede, na Ronald Reagan [einde voetnoot]. Het mag duidelijk zijn: een Nederlandstalige biografie is Abraham Lincoln meer dan waard.

Al bij al biedt het boek een genuanceerd, gedetailleerd en leerrijk beeld van leven en werk van Abraham Lincoln. Aan het einde van het boek staan bovendien de belangrijlkste toespraken van Lincoln in hun originele Engelstalige versie weergegeven.