Het West-Vlaams kruisigingssyndroom van Leterme

Politiek is geen wedstrijd in moraliteit of integriteit maar in perceptie, en ze wordt dit steeds sterker. Daarbij mogen we slechts hopen dat ze gedragen wordt door moraliteit of integriteit. Leterme heeft het spel in de perceptie met 800.000 stemmen gewonnen zolang hij dicht bij de Vox Populi stond en voelde wat er leeft, vandaar bijvoorbeeld zijn terechte uitspraak over de Franstaligen die geen Nederlands konden leren. Hij is het spel in de perceptie gaan verliezen vanaf het moment dat hij zich in kastelen is beginnen op te sluiten om eindeloos besprekingen te voeren zonder goed te weten waarover. Want zeg nu zelf: 'stappen op weg naar een staatshervorming', wat is dat? Daar had hij ook niet één stem mee gewonnen. Het ging hem om 'goed bestuur', waar hij op Vlaams niveau overduidelijk het bewijs van had geleverd, en dat betekende dat men moest durven zeggen waar het op stond: het terugdringen van het potverteren door een vetgemeste overheid. Vooral omdat eindeloos subsidiëren in het zuiden van het land een manier was om aan een 'economische relance' te werken op het moment dat er geen relance nodig was, maar wel een einde moest gesteld worden aan bureaucratie en corruptie. Die werden nog eens opgedreven via Di Rupo’s zogeheten Marshalplan. Nu is er wél een economische crisis, van een economische relance in het zuiden moet het eerste signaal nog gezien worden, maar de buffer om te reageren is weg omdat Paars tijdens de vette jaren het potverteren nog aangemoedigd heeft.



Leterme probeerde dus 'goed bestuur' waar te maken met een lege kas, en met een ploeg die niet bereid was om te bezuinigen en dus kon hij niet anders dan zich vast rijden in het bankendossier. Hij moest van Fortis af omdat hij wist dat Dexia er zat aan te komen en er was gewoon niet genoeg financiële ruimte, met dank aan Verhofstadt. Dàn heeft hij de wet overtreden door de bank met het mes op de keel te verkopen, zonder de aandeelhouders voor het blok te plaatsen, want die hadden waarschijnlijk hetzelfde besloten maar er was geen tijd. Leterme en de zijnen hebben geredeneerd ‘nood breekt wet’ en dus zijn ze domme dingen gaan doen in de christelijke overtuiging dat wie goed doet, goed ontmoet. Niet dus.

Daar staat Jean-Marie Dedecker dan tegenover met een consistente boodschap die de komende jaren zeer moeilijk te verkopen zal zijn: keihard snoeien in plaats van deficit spending. Het deficit is namelijk al 'gespend', de koeien zijn te mager geworden om ze nog op te eten. Ik denk dat het daarom voorbarig is om Dedecker, met nagenoeg geheel de pers, in het hokje van de demagogie te stoppen. Dedecker is een populist, dat wil zeggen: iemand die luistert naar het volk. Het volk is de verkwisting beu, maar is natuurlijk snel onderhevig aan demagogen die zeggen dat er nog meer moet verkwist worden en dat iedereen zo zijn baan behoudt. Een tendens die internationaal ingezet wordt in de VS door - of all persons - George Bush, die een noodkrediet toekent aan een automobielindustrie die structureel niet meer te redden is. Hij doet dit tegen zijn principes in omdat hij natuurlijk niet de geschiedenis wil ingaan als de president die de laatste maand van zijn bewind General Motors en Chrysler heeft laten failliet gaan. Hij heeft daarmee een internationale trend ingezet tot concurrentievervalsing, wat ook de kern lijkt te worden van het programma van Barack Obama. Dààr zal het de komende jaren om gaan en net als in de jaren dertig zullen de demagogen bepleiten dat de overheid meer geld moet uitgeven. Maar laten we ons één zaak herinneren die normaal onder de mat wordt geveegd: niet Roosevelts New Deal was de eerste toepassing van Keynes, maar het herstelplan van Hjalmar Schacht in Duitsland. Wie daar toen kanselier was, dat weten we. Hoe hij de crisis uiteindelijk 'opgelost' heeft, zodat het Wirtschaftswunder mogelijk werd, dat weten we ook. Het heeft bijna twintig jaar geduurd.

Zelf maak ik de volgende bedenkingen bij de gebeurtenissen voorafgaand aan het ontslag van Leterme, en dit op basis van wat ik in de pers lees.

1° De voorzitter van het Hof van Cassatie, Ghislain Londers, heeft GEEN bewijzen geleverd voor zijn stelling, maar ‘gelijklopende vermoedens’. Juridisch kan dat, maar het vergt wel grondig onderzoek. Dit onderzoek is er niet geweest. In een half hysterische sfeer is er een politiek vonnis geveld dat niet op afdoende bewijzen steunt.



2° Van Londers is geweten dat hij een revanchistische groep binnen de hoogste magistratuur vertegenwoordigt, die op een kans loerde om spectaculair wraak te nemen voor de vernederingen na het spaghetti-arrest. Het ‘gelijklopende vermoeden’ mag geformuleerd worden dat hij zijn kans schoon heeft gezien op een moment dat de politiek sowieso uitgeteld in de touwen hing, mede door de juridisch onhoudbare ingreep die gebeurd was door Fortis in paniek te verkopen zonder aandeelhoudersgoedkeuring.

3° Londers verklaart daarbij niet dat het spaghetti-arrest, dat als een schaduw over zijn voorzitterschap hangt, toentertijd inciviek was. Wel dat justitie duidelijker had moeten naar buiten treden (toen zijn er magistraten in alle scholen geweest om de scholieren te overtuigen niet meer te betogen, maar dat is men vergeten). Ondertussen neemt hij wraak met een dossier waarin hij en de zijnen niet alleen de politiek kunnen 'pakken' – is er overigens nagegaan of de betrokken rechters Fortis-aandelen bezitten? – maar dat precies bewijst waartegen ten tijde van het spaghetti-arrest zelfs fabrieken in staking gingen: het voortdurend spelletje achter de schermen tussen politiek benoemde carrièremakers bij Dame Justitia die elkaars bloed wel kunnen drinken en waar de modale burger geen zicht op krijgt en geen vertrouwen in heeft.

4° Want bekijken we de ‘gelijklopende’ vermoedens van Londers dan springt het in het oog dat ALLE overtredingen in dit Fortis-dossier zijn ingezet door magistraten of gedetacheerde magistraten. Ik overloop ze even.
- De eerste fout is een door een smiley begeleide mail over ‘zinkende schepen’ van 28-29 oktober van een lagere kabinetsmedewerker, Pim Vanwalleghem, naar de procureur Paul Dhaeyer voor deze op 6 november zijn advies uitbrengt. Hoe kan de cabinetard weten wat de procureur van zin is als de procureur hem hierover niet zelf heeft gepolst? Heeft Vanwalleghem een zesde zintuig of Dhaeyer een te grote mond? Blijkbaar heeft Dhaeyer zelf als eerste uit de biecht geklapt en/of met politici overleg gepleegd, en zichzelf daardoor in de knoei gewerkt waar hij zich mogelijk met een salto mortale uit probeert te redden. Hij heeft namelijk zelf de bedreigingen uitgelokt waar hij zich achteraf in een PV over beklaagt, zich goed bewust van het feit dat dit advies hem later zwaar kan aangerekend worden.



- De tweede traceerbare fout gebeurt dan door rechter Christine Schurmans. Zij wordt letterlijk ziek van de sfeer binnen de achttiende kamer van het Hof van Beroep, of beweert dat alleszins, en is loslippig tegenover haar bezorgde echtgenoot Jan De Groof. Die slaat blijkbaar in paniek en brengt zijn vriend de kabinetschef Hans D’Hondt op de hoogte van de verziekte sfeer bij het tot stand komen van dit zo belangrijk arrest. Meer bepaald beschuldigt hij – in een interview met Wim Winckelmans in DS 20/12 – de voozitter van het Hof van Beroep Guy Delvoie en vooral de voorzitter van de achttiende kamer Paul Blondeel bijna van stalking van zijn echtgenote, tot in hun privé-woning toe. Daarbij stelt hij dat zijn vrouw afgedreigd werd om een arrest te tekenen dat ze naar zijn zeggen niet eens grondig had kunnen lezen. De Groof doet er bijna 24 uur over, als ik het goed begrepen heb, om D’Hondt met die boodschap te bereiken. Dit is niet de snelheid die men verwacht bij een compromitterend complot. In alle geval maken zowel Schurmans als De Groof een zware deontologische fout door uit de biecht te klappen, maar beide zijn magistraten en geen politici.
- De politicus geworden magistraat D’Hondt maakt dan de derde of vierde fout door geen PV te doen opstellen over de fout van een vriend die hem uiteraard nuttige informatie bezorgt die hij deontologisch niet mag gebruiken, maar de verleiding was blijkbaar groot. Ondertussen, en niet noodzakelijk gelinkt daaraan, zal het justitiemilieu gegonsd hebben van geruchten die ook zonder deze connectie onvermijdelijk bij Jo Vandeurzen terecht zijn gekomen en hem als minister ertoe aanzetten in zulk een belangrijke zaak gebruik te maken van zijn injunctierecht door via procureur-generaal de le Court voor te stellen het dossier over te brengen naar een andere kamer waar de sfeer minder verziekt zou kunnen zijn. Dat wordt nu tegen Vandeurzen aangewend.

Wat vergeten wordt in het verhaal van de kakelende politici en gretig optekenende journalisten in de wandelgangen van het parlement is dat de magistratuur, die zich nu als een blinde maagd op de borst klopt, blijkbaar zelf één web van roddel, afdreiging en intrige is. Of de politiek er beter aan toe is, laat ik in het midden, alleen denk ik dat de dichotomie die vandaag gemaakt wordt met aan de ene kant de ‘integere’ magistraten en aan de andere kant de ‘vuile’ politici wel enige nuance behoeft. Of Leterme daarom zijn ontslag had moeten aanbieden is een heel andere zaak, hij had om te beginnen deze regering niet moeten vormen, maar Piet Konijn als premier de rommel moeten laten opruimen die hij zelf gemaakt had, terwijl hij zichzelf had kunnen nestelen in de functie van minister van Institutionele Hervormingen. Hij is nu slachtoffer niet van zijn oneerlijkheid, mijns inziens, en zelfs niet van zijn onbekwaamheid, maar van zijn West-Vlaams kruisigingsyndroom waarmee hij zijn eigen gezondheid hopelijk niet hopeloos verknoeid heeft. Hij heeft geleefd en is gesneuveld in de overtuiging dat de wederopstanding wel komt nadat je genoeg lijden op je schouders hebt genomen. Wij weten al tweeduizend jaar dat het zo niet werkt, maar de verleiding om martelaar te spelen lijkt bij de sociologische katholieken blijkbaar onuitroeibaar te zijn. Ik kan alleen maar hopen dat Leterme als mens er bovenop komt, dat zijn gezin er niet onherstelbaar onder geleden heeft en vrees dat als grote triomfator nu de man op de proppen zal komen die een goed deel van de puinhoop heeft klaargemaakt waar Leterme onder bedolven is geraakt: de man die hij nooit op vakantie had mogen laten vertrekken.

Eén extra bedenking: de voorzitter van Cassatie beschermt volgens mij vandaag niet onze scheiding van de machten, maar de procedurele houdgreep waarin de juristenkaste de hele samenleving gegijzeld houdt, wat in hun gezicht explodeerde na het spaghetti-arrest (...). Cassatie neemt volgens mij vandaag wraak omwille van de vernedering ten tijde van dat spaghetti-arrest en ruimt tegelijk Jo Vandeurzen op, een volgens mij integere jurist die op zijn eigen bescheiden manier (als een goedwerkende lavabo) bezig was met fundamentele hervormingen. Volgens mij was de brief van Londers, zonder harde bewijzen, daarom niet zozeer gericht tegen Leterme maar wel tegen Vandeurzen. Hij heeft zijn doel bereikt en kan nu verder doen of het hem niet aangaat.

Eddy Daniëls op het webforum van De Standaard, 21 december 2008