Vrije meningsuiting versus respect

De media lijken ons wel onophoudelijk op te roepen om respect te hebben voor de Andere. Zonder enige voorafgaande voorwaarde, belangeloos, onbevangen, met open handen. Omdat de Andere de andere is.

Een echo van de geconditioneerde naastenliefde uit al die uren godsdientonderricht? Een hardnekkige meme uit vroeger, naïever en pre-reflexiever tijden? Het Gelaat van de Andere appelleert aan onze eigen menselijkheid enzomeer?

Schier zonder ophouden worden we aangemoedigd om respect te betuigen voor de mening en de levensbeschouwing van de Andere. We moeten de Andere respecteren in alle facetten van diens zijn. Niet zelden heeft die Andere een huidskleur die niet de onze is, een nationaliteit die niet de onze is (en die wij niet zouden willen op een zilveren dienblad). Die Andere is al eens minder vermogend en een pak minder gesofistikeerd. Hij belijdt een andere godsdient en hangt een waardenstelsel aan dat wat meer raakpunten met het onze mocht hebben gehad. Maar axiomatisch zijn vandaag de dag alle waardenstelsels gelijkwaardig en we horen ons schuldig te voelen voor wat collectieve verre voorvaderen in de wereld van de Andere hebben uitgevreten. Vandaar misschien dat het glas per definitie van bij het begin vol hoort te zijn. De koekoeksjong-Andere omarmd. Er wordt ons voorgehouden dat zoiets beschaafd is. Van een hogere morele orde. En we voelen er ons warempel nog beter bij ook. Minder schuldig vooral om wat onze collectieve verre voorvaderen in het land van de Andere zouden hebben kunnen uitgevreten. Positief denken enzomeer. Eigenlijk nog het liefst niet nadenken, maar dat wil niemand gezegd hebben.

Voor mij is respect iets actiefs. In de meeste gevallen ook iets dat in een context zonder woorden ontstaat, groeit, ja, flitst. Al kunnen het best woorden zijn die het onderwerp van respect gaan uitmaken. In mijn woordenboek is respect een werkwoord. Respect moet worden verdiend. Het moet worden afgedwongen, zoals men dat taaleigen zo aardig zegt. Respect voor iets of iemand hebben is een uitzonderlijke toestand, de vanillesmaak van de dagdagelijkse tolerantie voorbij. Voor respect moet worden gevochten, telkens weer, het moet worden gewonnen, herwonnen en gevrijwaard. Respect kan in een handomdraai worden verloren. Wie leiding geeft - in zaken, in uniform, aan de katheder vóór een volle aula, als staatsman in de politiek, in een vrij beroep - is constant op zijn hoede voor de draaikolken van het verlies aan respect.

In de meeste gevallen kom ik als vrijheidslievende vrijspreker niet verder dan het opbrengen van een vorm van verdraagzaamheid. Dat klinkt zelfs nog een pak nobeler dan het eigenlijk is want soms gaat het om niet meer dan een vliegensvlugge berekening gemaakt uit eigenbelang. Je kiest je veldslagen zorgvuldig. Meestal kom ik niet verder dan de principiële verdraagzaamheid van de liberaal tegenover de Andere in zijn anders zijn. Dat is toch al een heel eind, vind ik.

Schop me alstublieft geen geweten. Wie als een razende bezetene met een hakbijl het huis van een cartoonist binnen breekt in Aarhus of, elders in het spectrum van geweld, in de Deurnse Gruyspeerdstraat projectielen naar tram 5 gooit, kan nooit op respect rekenen. Zelfs niet op verdraagzaamheid. In deze politiek correcte tijden, in deze onder-vier-ogen-maatschappij, even nog alleen geuit over de keukentafel. Net als in de Volksrepubliek. Hopelijk straks weer voluit in het openbaar. Zoals het een rechtsstaat past.

RechtsHouden