Nieuw VB-politburo aangeduid, veto tegen Alexandra Colen
Enige tijd geleden stelde ik me kandidaat voor de verkiezingen van het VLD-partijbestuur. Ook al haalde ik niet genoeg stemmen om verkozen te worden, toch was dit een interessante oefening in democratie. De rechtstreekse impact van gewone leden van om het even welke regeringspartij op op het beleid mag dan al niet bijster hoog zijn, in de VLD hebben de leden wel degelijk een impact op de vorming van het basis-ideeëngoed en op het programma van de partij. Op partijcongressen moeten ministers en partijleiders soms angstige momenten doormaken wanneer de congresgangers over controversiële punten stemmen, zoals nog bleek in februari vorig jaar.
Bij Vlaams Belang wordt het partijbestuur niet verkozen door de leden, maar aangeduid door de voorzitter. Die 'aanduidingsprocedure' resulteerde afgelopen zaterdag in de totstandkoming van een nieuw partijbestuur met enkele nieuwe gezichten. Dat niet iedereen hiermee is opgezet, blijkt uit wat volgt.
VB-PARTIJBESTUUR WORDT AANGEDUID DOOR DE VOORZITTER
Zaterdag kreeg Vlaams Belang een nieuw partijbestuur. Dat werd niet verkozen, maar aangeduid door voorzitter Frank Vanhecke. Die maakt eigenhandig een keuze uit de personen die zich kandidaat hebben gesteld. De leden van het uittredende partijbestuur hebben daarbij een vetorecht tegen nieuwe kandidaten. Eigenlijk is het een coöptatie-systeem, zoals het destijds in het Politburo van de Sovjet-Unie ook gold. Verkozen worden in het VB-partijbestuur is dus een kwestie van op een goed blaadje staan bij de voorzitter en bij de zittende leden van het partijbestuur. Zich in het partijbestuur laten verkiezen door aanhang te verwerven bij de kaderleden of bij de gewone leden, kan niet. Vlaams Belang verantwoordt dit systeem door te stellen dat het de bedoeling is dat het partijbestuur een 'team' is, eerder dan een weergave van de stromingen binnen de partij.
VB-PARTIJBESTUUR UITGEBREID MET DRIE VROUWEN
Het VB-partijbestuur, dat tot dusver uit veertien mannen en één vrouw (de boekhoudster van de partij) bestond, werd zaterdag uitgebreid met vier nieuwe leden: Johan Demol, Marijke Dillen, Anke van Dermeersch en Marie-Rose Morel. Volgens VB-voorzitter Vanhecke zorgt dit voor "nieuw bloed" en "vervrouwelijking" bij de VB-leiding. Eén kandidaat ontbreekt opvallend: Alexandra Colen, al tien jaar kamerlid voor VB en bekend om haar ethisch conservatieve en socio-economisch ultra-liberale standpunten.
VETO TEGEN ALEXANDRA COLEN
Colen is in het verleden vanuit het partijbestuur steeds op een veto gebotst. De eerste vijf jaar kwam ze veelvuldig in de media, maar daarbij heeft ze blijkbaar tegen een aantal zere schenen gestampt. In de partij die in 2004 Jurgen Verstrepen binnenhaalde omwille van de "vrije meningsuiting", heeft Colen een spreekverbod opgelegd gekregen, zowel over economische onderwerpen (Colen was "geen nationaliste maar een liberaal") als over ethische thema's (Colen was een "puriteinse kwezel"). Daarna is Colen vijf jaar "braaf" geweest, terwijl ze enkel intern haar mening verdedigde, maar zich bewust uit de media hield.
COLEN MAAKT UITSLUITING BEKEND
Zondag, op een diner ter viering van "25 jaar Vlaams-nationale Debatclub" in Edegem, weigerde Colen geheim te houden dat ze uitgesloten wordt. Door het feit dat er op het diner heel wat niet-VB leden aanwezig waren, zoals Matthias Storme, Bart Dewever, Mark Grammens, Leo Custers, Mark Platel, André Gantman, Herman Suijkerbuijk en pater Luc Versteylen, werd de eveneens aanwezige VB-voorzitter Frank Vanhecke in verlegenheid gebracht. Waarnemers stellen dat Alexandra Colen hiermee haar politieke doodvonnis getekend heeft. In de partij die zichzelf de kampioen van de vrije meningsuiting en de democratie noemt, is er blijkbaar alleen vrije meningsuiting en democratie voor wie zijn of haar mond houdt.
"PURITEINSE KWEZEL" VERSUS "FASCISTISCHE DICTATOR"
Het veto tegen Colen kwam mogelijks van Filip Dewinter. Al op 10 juni 1998 verklaarde Dewinter aan Het Laatste Nieuws dat Colen een "puriteinse kwezel" was, nadat ze een wetsvoorstel had ingediend dat naakte vrouwen op affiches (zoals van Evian en Palmolive) wou verbieden. Dewinter vond dat Colen de partij hiermee belachelijk maakte. "Sandra heeft haar wetsvoorstel tegen het bloot met niemand besproken. Ik neem daar publiek afstand van en ze zal ook niet gesteund worden door de partij", zei Dewinter. Toen ik in 1998 dit bericht onder de aandacht bracht van nieuwsgroep be.politics, reageerde Philip Claeys (momenteel Europees Parlementslid, toen nog VB-stafmedewerker):
Die uithaal van Dewinter stond niet op zichzelf. Eerder had Colen ook al kritiek geleverd op Dewinter. Nadat zij op 11 mei 1998 in een interview met De Standaard haar sympathie had uitgesproken voor de Nederlandse liberale VVD, bracht ze op 19 mei 1998 in een interview met Humo kritiek uit op de banden tussen Filip Dewinter en extreem-rechtse partijen in Europa. Na het HLN-interview van Dewinter, repliceerde Colen in Humo dat Dewinter een "fascistische dictator" is. Mark Deweerdt schreef toen al, op 20 juni 1998, een stukje in De Tijd dat dit conflict situeerde binnen een tendens-strijd in het Vlaams Blok:
En vorig jaar nog haalde voormalig VB-ondervoorzitter Roeland Raes in het Franstalige VB-blad "Vérités Bruxelloises" scherp uit naar Alexandra Colen omwille van haar pro-Amerikaanse standpunten.
PLOOIEN LEKEN GLADGESTREKEN?
Maar tussen de partijleiding en Alexandra Colen leken de plooien sinds vorig jaar wat gladgestreken. "Filip is een goede politicus", verklaarde Colen vorig jaar aan Gazet van Antwerpen. Waarop de partij op haar webstek Alexandra wat lof toezwaaide:
HOEVEEL STREKKINGEN?
De linkse moraalfilosoof Jaap Kruithof verklaarde in 1997 in een interview met het progressief-nationalistische maandblad Meervoud dat hij drie strekkingen zag in de partij:
Die analyse dateert van 7 jaar geleden, en het is wellicht niet onjuist om te stellen dat er met nieuwkomers Van Dermeersch, Verstrepen en Morel een vierde strekking is toegevoegd aan de partij, een strekking die het vooral moet hebben van media-optredens, en die de partij een jonger, breder en hipper imago moet geven. De neo-conservatieve strekking, die Kruithof in 1998 nog zag groeien, lijkt intussen naar de achtergrond verdrongen. Paul Belien, de echtgenoot van Alexandra Colen, schreef in januari 2005 in Doorbraak, het blad van de Vlaamse Volksbeweging:
ANNEMANS MOET VERKLARING NUANCEREN
Ook de recente uitspraak van Gerolf Annemans dat er "moslims op VB-lijsten" zouden komen, zorgde vrijwel onmiddellijk voor bijsturingen en nuanceringen. Annemans had aan Het Nieuwsblad verklaard dat het principieel niet kan uitgesloten worden dat er gelovige moslims op VB-lijsten zouden staan bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006. Hij rekent daarbij op de stemmen van een deel van de migrantengemeenschap, die uit onvrede met de radicalisering van andere migranten en met de zachte aanpak daarvan door de overheid, voor het Belang zouden kunnen stemmen. "Annemans staat helemaal alleen", verklaart hardliner Filip De Man, die aankondigt dat hij "met het grofste geschut" zou schieten op dit proefballonnetje. Eén en ander brengt Nieuwsblad-journalist Mathias Danneels tot volgende scherpe analyse:
In november 2004 had Paul Belien in 't Pallieterke nog geschreven dat de succesformule van Vlaams Belang bestaat uit drie factoren:
Aan de kracht van dit laatste oprechtheids-ingredient kan getwijfeld worden, nu de vrijheid van meningsuiting van de VB-mandatarissen door spreekverboden, herroepingen en nuanceringen van de partijtop danig ingeperkt is.
CONCLUSIES
Uit deze reeks anecdotes, citaten en analyses trek ik alvast twee conclusies.
Bij Vlaams Belang wordt het partijbestuur niet verkozen door de leden, maar aangeduid door de voorzitter. Die 'aanduidingsprocedure' resulteerde afgelopen zaterdag in de totstandkoming van een nieuw partijbestuur met enkele nieuwe gezichten. Dat niet iedereen hiermee is opgezet, blijkt uit wat volgt.
VB-PARTIJBESTUUR WORDT AANGEDUID DOOR DE VOORZITTER

Frank Vanhecke
VB-PARTIJBESTUUR UITGEBREID MET DRIE VROUWEN

Marie-Rose Morel
VETO TEGEN ALEXANDRA COLEN
Colen is in het verleden vanuit het partijbestuur steeds op een veto gebotst. De eerste vijf jaar kwam ze veelvuldig in de media, maar daarbij heeft ze blijkbaar tegen een aantal zere schenen gestampt. In de partij die in 2004 Jurgen Verstrepen binnenhaalde omwille van de "vrije meningsuiting", heeft Colen een spreekverbod opgelegd gekregen, zowel over economische onderwerpen (Colen was "geen nationaliste maar een liberaal") als over ethische thema's (Colen was een "puriteinse kwezel"). Daarna is Colen vijf jaar "braaf" geweest, terwijl ze enkel intern haar mening verdedigde, maar zich bewust uit de media hield.
COLEN MAAKT UITSLUITING BEKEND

Alexandra Colen
"PURITEINSE KWEZEL" VERSUS "FASCISTISCHE DICTATOR"

Filip Dewinter
Dewinter heeft Colen nooit zo genoemd. Hij heeft wel gezegd dat het Vlaams Blok geen puriteinse kwezelpartij mag worden. De hoofdredacteur van het Laatste Nieuws heeft van zijn dichterlijke vrijheid gebruik gemaakt om het allemaal wat "in te kleden" (voor zover deze uitdrukking hier van toepassing is).
Die uithaal van Dewinter stond niet op zichzelf. Eerder had Colen ook al kritiek geleverd op Dewinter. Nadat zij op 11 mei 1998 in een interview met De Standaard haar sympathie had uitgesproken voor de Nederlandse liberale VVD, bracht ze op 19 mei 1998 in een interview met Humo kritiek uit op de banden tussen Filip Dewinter en extreem-rechtse partijen in Europa. Na het HLN-interview van Dewinter, repliceerde Colen in Humo dat Dewinter een "fascistische dictator" is. Mark Deweerdt schreef toen al, op 20 juni 1998, een stukje in De Tijd dat dit conflict situeerde binnen een tendens-strijd in het Vlaams Blok:
Het geschil, over een wetsvoorstel om blootreclame te beteugelen, is niet alleen een personenstrijd - de twee moeten hun stemmen uit dezelfde Antwerpse vijver halen - maar ook een richtingenstrijd. Het Vlaams Blok is allesbehalve een blok. De partij, opgericht na het Egmontpact (1977), was aanvankelijk het verzamelbekken van de rechtse Vlaams-nationalisten die zich niet meer thuis voelden in de Volksunie. In de jaren tachtig begon het Blok steeds meer en steeds luider te ageren tegen de aanwezigheid van niet-Europese vreemdelingen in ons land, en koppelde daar het veiligheidsthema aan. Het 'Vlaanderen eerst' werd verdrongen door het 'Eigen volk eerst'. Colen, die in 1995 kamerlid werd, legt met de verdediging van de traditioneel katholieke waarden en moraal nóg een accent. Voor een partij als het Blok, die het van simpele slogans moet hebben, wordt het moeilijk drie, vier thema's te bespelen. Vanhecke hoeft de brandslang nog niet op te bergen.
En vorig jaar nog haalde voormalig VB-ondervoorzitter Roeland Raes in het Franstalige VB-blad "Vérités Bruxelloises" scherp uit naar Alexandra Colen omwille van haar pro-Amerikaanse standpunten.
PLOOIEN LEKEN GLADGESTREKEN?
Maar tussen de partijleiding en Alexandra Colen leken de plooien sinds vorig jaar wat gladgestreken. "Filip is een goede politicus", verklaarde Colen vorig jaar aan Gazet van Antwerpen. Waarop de partij op haar webstek Alexandra wat lof toezwaaide:
Operatie tweespalt is dus mislukt. Omdat het in Vlaanderen en de politiek "allen tegen één" is, geldt nog altijd het credo van de solidariteit: "één tegen allen. [...] In haar eigen stijl rekent Alexandra af met de vooroordelen over het Vlaams Blok, met het cordon sanitaire en met het ongeloofwaardige kartel van CD&V en N-VA. Recht voor de vuist en zonder complexen. Zo kennen we haar.
HOEVEEL STREKKINGEN?

Jaap Kruithof
Het Vlaams Blok is een conglomeraat van drie strekkingen. In eerste instantie is er de Vlaams-nationale strekking van Annemans. Daar is niet zoveel op aan te merken. Ten tweede is er de Le Pen-strekking van Dewinter. Dat zijn fascisten. Als derde strekking is er de neo-conservatieve, katholieke moraal van Alexandra Colen. Binnen het Vlaams Blok zijn ze aan het oprukken. Colen baseert zich op de onrust van mensen en de gang naar zuiverheid. Als ik het Vlaams Blok beoordeel, dan moet ik eventjes gaan nuanceren. Het Vlaams Blok valt helemaal niet samen met Dewinter en zijn fascisme. Dat is niet correct. Hij is wel de sterkste van de drie. Maar vroeg of laat komt hij wel in botsing met de twee andere, omdat die geen fascisten zijn.

Paul Belien
Met de nieuwe richting die de partij uitgaat, worden heel wat oude getrouwen op hun ziel getrapt. Zij zwijgen omdat het VB door tegenstanders zozeer wordt belaagd dat het overleven van de partij, die de grootste Vlaams-nationale politieke formatie is ooit, afhangt van het feit dat iedereen de rangen gesloten houdt. Traditioneel steunde het VB op drie pijlers: het streven naar Vlaamse onafhankelijkheid, het bestrijden van de "multicultuur" die onze eigen identiteit bedreigt, het verdedigen van de traditionele morele waarden. De derde pijler wordt thans in mineur gezet zodat er extra geworven kan worden bij mensen die voor de derde pijler niet gevoelig zijn maar die zich omwille van de tweede pijler door de partij aangesproken voelen. Een concreet voorbeeld zijn homoseksuelen die zich bedreigd weten door moslimfundamentalisten. Marie-Rose Morel, toekomstig VB-partijbestuurslid, stapte vorig jaar op roze zaterdag mee op achter de eisen van de homo-beweging. Ook bij de anti-religieuze secularisten, wil het VB gaan werven omdat zij de verworvenheden van de hedonistische samenleving, zoals vrije pornografie en het recht op abortus, bedreigd zien door de islam. Verstrepen moet die klus klaren.
ANNEMANS MOET VERKLARING NUANCEREN

Gerolf Annemans
Opnieuw wordt heel erg duidelijk dat al wat zich achter de naamsverandering en de schermen aan 't voltrekken is, moeizamer verloopt dan Annemans en anderen aan de top van het Vlaams Belang hebben gehoopt. VB-voorzitter Vanhecke doet er werkelijk alles aan die breuklijnen te maskeren, maar ze zijn er natuurlijk wel. Zowel Vanhecke, Annemans en meer dan een handvol anderen beseffen zeer goed dat ze op de ene of andere wijs de beknellende band met de gespierde retoriek van het verleden moeten doorknippen. Maar ze vinden daar anderen, een vaak wat kort door de bocht gierende Dewinter ook, die vrezen dat Belang-kiezers rauwkost boven enige nuance blijven prefereren.
In november 2004 had Paul Belien in 't Pallieterke nog geschreven dat de succesformule van Vlaams Belang bestaat uit drie factoren:
Vooreerst het politieke instinct van Filip Dewinter. FDW is misschien niet de verstandigste Vlaamse politicus, maar hij is wel de meest talentvolle omdat hij tot dusver onfeilbaar wist aan te voelen waar de ergernissen van de gewone man liggen. Ten tweede zijn er de stommiteiten van de tegenstanders. Het "cordon sanitaire" was een politieke dwaasheid, evenals het proces tegen de partij, evenals de oneerlijke manier waarop het VB in de media wordt behandeld. Het VB is een partij die geen vrienden behoeft omdat ze zo'n domme vijanden heeft. Ten derde is er het feit dat VB'ers niet zozeer zeggen wat u denkt, maar wel wat zij zelf denken. In tegenstelling tot andere partijen, beseft de kiezer dat de politici van het VB een boodschap hebben waarin zij zelf geloven.
Aan de kracht van dit laatste oprechtheids-ingredient kan getwijfeld worden, nu de vrijheid van meningsuiting van de VB-mandatarissen door spreekverboden, herroepingen en nuanceringen van de partijtop danig ingeperkt is.
CONCLUSIES
Uit deze reeks anecdotes, citaten en analyses trek ik alvast twee conclusies.
- Ten eerste is het vooralsnog totaal onduidelijk wat de omvorming van Vlaams Blok naar Vlaams Belang nu eigenlijk opgeleverd heeft. Eind vorig jaar werden daarover in de media grote verwachtingen gewekt, niet het minst door de partij zelf. Ze zou breder, ruimer, aanvaardbaarder worden, ze zou zich klaarmaken voor deelname aan de macht. Maar vier maanden later lijkt de partij vooral in de clinch te liggen met zichzelf. Dewinter leek zich in te spannen om te laten zien dat de partij nog even harde standpunten inneemt tegenover migranten, met uitspraken als "wie een hoofddoek draagt, tekent een terugkeercontract". Vooral sinds de zaak-Remmery lijkt partijvoorzitter Vanhecke deze uitspraken sterk te relativeren en te nuanceren.
- Ten tweede blijkt dat het statuut van beroepspoliticus de mandatarissen afhankelijk maakt van de partijtop, omdat ze voor hun inkomen aangewezen zijn op een mandaat dat ze in de eerste plaats bij de gratie van de partijtop krijgen, en dat pas in de tweede plaats door de kiezer "bevestigd" wordt. Enkele uitzonderingen bevestigen deze regel: in 1999 werden enkel Theo Kelchtermans en Jean-Marie Dedecker effectief verkozen vanop "onverkiesbare plaatsen" op de lijst. Voor de stabiliteit van het politieke landschap kan men het eventueel een goede zaak vinden dat partijen hun verkozenen stevig aan de leiband houden. Vanuit democratisch oogpunt is dat echter niet wenselijk. Volgens de grondwet en de wet ligt de wetgevende macht bij de verkozenen, en niet bij de partijen die de lijsten samenstellen waarop ze verkozen zijn.



Tanguy Veys