In Gent was er woensdagavond een debat van het Liberaal Vlaams Studenten Verbond (LVSV) over media en politiek. Jurgen Verstrepen was aangekondigd als één van de deelnemers, maar door een late stemming in het Vlaams Parlement moest hij verstek geven. Ook de Gentse professor communicatiewetenschappen Els De Bens was verontschuldigd. Wel aanwezig waren: Siegfried Bracke, jarenlang wetstraatjournalist en nu ankerman van Terzake en De Zevende Dag; prof. Carl Devos, politoloog aan de Gentse universiteit; Dirk Verhofstadt, "kenner van het links-liberalisme" en broer van; en Hedwig De Smaele, docente politiek en massamedia aan de Gentse universiteit. De aangekondigde moderator Bruno Huyghebaert had zich laten vervangen door zijn collega Johny Vansevenant van de VRT-radioredactie. Wat volgt is geen volledig verslag, maar een weergave van de opmerkelijkste uitspraken. Ik volg daarbij niet de chronologische volgorde van de uitspraken, maar groepeer ze volgens thema. Omdat vooral Siegfried Bracke opmerkelijke uitspraken deed, zal hij in dit schriftelijk relaas het debat nog wat meer domineren dan al in werkelijkheid het geval was.



Volgens Siegfried Bracke leven we op mediagebied in de beste der werelden: "Nooit eerder waren de mensen zo goed geïnformeerd als nu. Door de komst van de commerciële televisie werd de openbare omroep verplicht om het nieuws op een verstaanbare manier aan de mensen uit te leggen. Zelfs VTM biedt op het vlak van nieuws een uitzonderlijk goede kwaliteit in vergelijking met buitenlandse commerciële stations. De kloof tussen burger en politiek is nooit zo klein geweest". Bracke ziet de journalist is een ambachtsman, die niet neutraal moet zijn, maar wel onpartijdig. "Gelukkig zijn we af van partijdige editorialisten als Manu Ruys, Jos Van Eynde of Piet Van Brabant die in de jaren '70 en '80 het politieke debat in de media monopoliseerden. Echt partijdige journalisten kunnen in het huidige medialandschap niet meer overleven". Carl Devos vindt dat onafhankelijkheid een streefdoel is dat nooit volledig kan bereikt worden, maar wel kan benaderd worden. HIj vindt het goed dat journalisten zich laten interviewen door andere media en daarbij hun persoonlijke meningen ventileren. Op die manier kan de mediaconsument zich een beeld vormen van de persoonlijke opinie van de journalist, zodat hij weet welk vlees hij in de kuip heeft. Het omgekeerde, een journalist die doet alsof hij zelf geen mening heeft en perfect neutraal is, vindt hij veel gevaarlijker, omdat het een valse indruk wekt. Ook Dirk Verhofstadt vindt dat perfecte objectiviteit niet bestaat. Concurrentie in de mediawereld leidt daarbij tot voldoende diversiteit zodat de mediaconsument zich zelf een oordeel kan vormen.

LEVE DE ONELINERS
Televisie wordt een steeds sneller medium, aldus Bracke. "Toen Ronald Reagan stierf, hadden wij een 'in memoriam' klaarliggen dat al enkele jaren geleden ingeblikt was. We waren verbaasd toen we de reportage zagen. De inhoud was volledig correct, maar het ritme waarmee de beelden elkaar opvolgden was verschrikkelijk traag. Dergelijke vooraf ingeblikte in memoriams hebben dus een beperkte houdbaarheid. We zouden ze eigenlijk om de vijf jaar moeten herwerken om ze aan te passen aan de gewijzigde beeldcultuur. Wie televisie maakt, moet de 'truken van de foor kennen'. De wereld kunnen uitleggen in zestien seconden, daar komt het op aan. Wie dat niet kan, is niet geschikt voor de stiel. En wat is er mis met oneliners? Julius Caesar produceerde al een oneliner toen hij zijn laatste adem uitblies. En in het begin van de twintigste eeuw, toen het socialisme in Wallonië al bloeide maar in Gent nog in zijn kinderschoenen stond, hebben de socialisten hun doorbraak pas kunnen forceren toen ze hun ideologische boodschap op een verstaanbare en kernachtige manier konden verwoorden met een oneliner: (zegt met plat-Gentse tongval) 'de werkmensen moeten ook biefstukken kunnen eten!'. Een ingewikkelde kwestie als DHL samenvatten als 'kiezen tussen slaap en werk', dat moet kunnen. De VB-slogan 'eigen volk eerst' is eigenlijk een geniale oneliner. Er is niets mis met oneliners en 'versimpeling' in de media. De politiek is van de mensen, dus moeten de media de problemen vertalen naar de mensen. Door te versimpelen verlagen we drempels".

SNELLE TELEVISIE VERSUS 'SLOW JOURNALISM'
Bracke schetst de evolutie van de interviewtechniek aan de hand van een voorbeeld. Toen Gaston Eyskens eind jaren '60 premier was, vroeg televisiejournalist Gaston Van Impe hem: "Excellentie, wat heeft de regering vandaag beslist?". Eyskens bekeek de vraagsteller minachtend en antwoordde: "De regering heeft vandaag niets beslist!". Waarop de journalist besloot: "Dank u wel, meneer de Eerste Minister". Later kwam Jan Schodts en die durfde al vragen "Maar meneer de Eerste Minister, wààrom heeft de regering niets beslist?". Dirk Verhofstadt haakt gekscherend in: "Ah ja, en toen kwam Daniël Buyle, en die stak premier Martens een microfoon onder de neus en beet hem toe: 'Ge hebt vandaag weer iets slechts beslist hé!'" (hilariteit in de zaal). Bracke: "En vandaag begint de journalist met vooraf aan de premier te zeggen dat zijn antwoord maar 15 seconden mag duren, waarop hij zijn vraag stelt. Tja, het moet allemaal kort zijn, want de menselijke geest is nu eenmaal beperkt. Snel en kort, dat is de internationale wet van de televisie. Wij moeten televisie maken voor de massa, niet voor een elite. We moeten steeds beducht zijn voor het Mattheüs-effect, waarbij zij die al veel hebben nog meer krijgen. Daarom moet TV1 altijd meer middelen krijgen dan Canvas. De Canvas-kijker hééft al veel, is al slimmer, die moet niet te veel meer verwend worden. We moeten dus ook aan herverdeling doen van nieuws en informatie, van de kennis-rijken naar de kennis-armen. Voor wie echt van 'slow journalism' houdt, trage en diepgaande journalistiek, brengen we vanaf eind januari een nieuw programma waarbij een politicus 30 minuten aan één stuk geïnterviewd wordt".

HOE MACHTIG ZIJN DE MEDIA?
"De media hebben een grote impact", vindt Carl Devos. "Ze vervullen nu een deel van de rol die eigenlijk door het parlement en door het middenveld zou moeten ingevuld worden". Toch vindt Devos niet dat de media "macht" hebben, maar wel "invloed". "Macht verondersteld dat de gevolgen 'intended and foreseen' zijn. Maar de gevolgen van de media zijn moeilijk voorspelbaar. De media hebben effecten op de samenleving, maar die effecten gaan soms in de gewenste richting, soms ook in tegengestelde richting. Daarom spreek ik liever over invloed dan over macht". Dirk Verhofstadt stoort zich aan de lezersrubrieken in de kranten. "Ik kan moeilijk geloven dat nauwelijks een dag na de kerstboodschap van mijn broer, de kranten spontaan overstelpt worden met negatieve reacties daarop. Daar zitten zeker geleide projectielen tussen, dat wordt voor een deel geënsceneerd en gecoördineerd door de oppositie". Als concreet voorbeeld van media-manipulatie noemt Dirk Verhofstadt de affaire rond het Sint-Maartensfonds die tot het ontslag van Johan Sauwens leidde. "Het Vlaams Blok had op een laag-bij-de-grondse manier een val opgezet. Journalisten werden getipt, en het Blok heeft zelf videobeelden gemaakt met een dusdanige camerahoek dat Sauwens wél, maar de aanwezige Blok-kopstukken niet in beeld kwamen. Het is allemaal met voorbedachten rade gebeurd. Ik heb zelden zo'n straffe vorm van mediamanipulatie gezien".

DE VRT EN HET VB
Als moderator Johny Vansevenant opmerkt dat de macht van de media toch wel relatief is, aangezien de meeste journalisten tegen het Vlaams Belang zijn, maar die partij keer op keer de verkiezingen wint, komt Bracke op dreef. "Tja, het Vlaams Blok en de openbare omroep, dat is een lang verhaal", aldus Bracke. "Vroeger mochten ze niet binnen, ofwel moesten we ze ontmaskeren. Iemand laten binnenkomen en er meteen op schieten is verkeerd. Ik heb dat ook gedaan, en ik heb er lessen uit getrokken. Een journalist moet zich strikt houden aan zijn job, en het bestrijden van een partij is niet onze job. Maar dat is een persoonlijke visie, ik vertolk op dat vlak een minderheidsstandpunt binnen de openbare omroep. Kritische zin begint met nieuwsgierigheid. Hoe kun je nu kritisch staan tegenover iets als je niet weet wat het inhoudt?". De VRT-richtlijn "De VRT en de democratische samenleving" wordt volgens Bracke vaak verkeerd begrepen. "Die gaat eigenlijk niet over de nieuwsdienst, maar over de hele VRT. Ik vind zelfs dat de nieuwsdienst daar een uitzondering moet op vormen, want wij moeten àlles melden. Enfin, de verkiezingsuitslag heeft bewezen dat martelaarschap wel degelijk werkt. En de Blok-mandatarissen zaten altijd te glunderen, zowel als er op hen geschoten werd als wanneer ze dan toch eens aan het woord mochten komen. In beide gevallen genoten ze ervan".

GEEN CORDON IN DE MEDIA
Een opmerkelijke toehoorder, de bejaarde maar kwieke Willy De Clercq, reageert: "Ik heb dat allemaal al vijf jaar geleden gezegd, maar ik werd toen overstelpt met kritiek. Sommigen zeiden toen zelfs dat ik seniel aan het worden was en dat ik het contact met de realiteit kwijt was. Ik was toen al tegen het cordon sanitaire. Waarom? Twee redenen. Eén: het cordon maakte van het Blok een martelaar. Twee: het gaf de socialisten een certificaat van bestendige aanwezigheid in de regering. En ik ben tegen beiden!". Hedwig De Smaele ziet nog een ander negatief effect van het media-cordon: "Een deel van het publiek ging de media beschouwen als de medeplichtigen van de politiek. Oordelen over goed en kwaad is niet de taak van de media, dat moeten ze aan het publiek overlaten". Ook prof. Carl Devos vindt sommige houdingen tegenover het Vlaams Belang moeilijk te begrijpen. Toen Devos op de VRT-radio voorspelde dat de veroordeling van het Blok door het Gentse Hof van Beroep de partij bijkomende stemmen zou opleveren, kreeg hij meteen massa's boze e-mails van wat hij "de Linkse Kerk" noemt. "En dat terwijl ik in diezelfde uitzending nochtans duidelijk gezegd had dat ik het arrest zelf een prachtige zaak vond, dat ik er achter stond, maar dat ik wel voorzag dat het die partij bijkomende stemmen zou opleveren. Genuanceerd denken is blijkbaar voor veel mensen moeilijk, ze vegen alles op een hoop. Wie vindt dat het Vlaams Belang behandeld moet worden zoals de andere politieke partijen, wordt door sommigen al meteen beschouwd als een VB-sympathisant. Maar de ontwikkeling gaat toch in positieve richting, het ligt misschien aan de kerstsfeer?". Devos vindt het ook straf dat het organiseren van politieke debatten in de gebouwen van de Gentse universiteit onoverkomelijke moeilijkheden oplevert zodra er iemand van het Vlaams Belang tot het panel behoort. "De aanvraag komt tot bij de rector, en de organisator moet zich persoonlijk borg stellen voor eventuele schade aan de gebouwen. En dat terwijl een universiteit een instelling van de "vrije gedachte" zou moeten zijn". Dirk Verhofstadt: "Ik zou graag zien dat de media meer naar de kern van het VB gaan kijken. Wie leidt die partij, en welke denkbeelden koesteren die mensen zoal? Ik blijf wat dat betreft wat op mijn honger zitten". Terzake heeft dinsdagavond Marie-Rose Morel ondervraagd over sociaal-economische thema's. Ze blies warm en koud tegelijk en haar antwoorden werden vergeleken met haar eigen teksten op haar website. Bracke, Devos en Verhofstadt vonden dat een goede zaak. Bracke: "Tja, op de redactievergadering vanochtend waren er wel een paar collega's die met het verwijt kwamen dat Morel toch niet bloedend is buitengegaan". Ze heeft zich goed uit de slag getrokken, was de consensus bij het panel, maar het is belangrijk dat het Vlaams Belang behandeld wordt zoals de andere partijen en dus ook over alle soorten problemen aan de tand gevoeld wordt, en dus niet alleen over Vlaamse kwesties of het migrantenvraagstuk, zowat "de eigen winkel" van de partij.

MENTALITEITSKLOOF MET DE FRANSTALIGEN
De RTBF heeft een reportage gemaakt over Filip Dewinter die uiteindelijk niet werd uitgezonden. Ook VTM wou ze niet uitzenden, en de VRT heeft ze (ondanks berichten van het tegendeel) nooit aangeboden gekregen, aldus Bracke. "Maar we zouden dat toch niet uitzenden. De reportage toont niets nieuws, ze brengt niets bij, maar ze bevat toch begeleidende commentaar met een belerend toontje van 'kijk eens wat voor een fascist dat is'". Carl Devos: "De Walen kijken blijkbaar totaal anders aan tegen dat Vlaams Belang. Alleen al daarom zou die reportage en de bijhorende commentaar wel belangwekkend zijn, ook al bevat ze geen belangrijk nieuws. Ze zou ons leren hoe de Walen tegen het fenomeen aankijken". Bracke: "Er is een ongelooflijke kloof tussen Vlaanderen en Wallonië. Er is nauwelijks nog samenwerking tussen VRT en RTBF. Het gaat zeker niet om een taalbarrière, maar om een mentaliteits- en interessebarrière. De premier zegt nu wel in zijn kerstboodschap dat hij wil kloven wil overbruggen, dat hij wil 'bijeenbrengen' en 'federeren', maar als je het mij vraagt is het bijna niet meer te doen. En de media laten dat eigenlijk onvoldoende aan bod komen. Ze wekken de indruk dat wij in Vlaanderen alles wel onder elkaar kunnen oplossen, terwijl we op federaal vlak voor alles moeten samenwerken met de Franstaligen. Zeggen 'we gaan dat wel alléén oplossen in een zelfstandig Vlaanderen' is totaal onrealistisch, dat komt eigenlijk op hetzelfde neer als zeggen 'als de olievoorraden uitgeput raken, dan gaan we die wel even van Mars halen'.

MEDIATRAINING VOOR POLITICI
Bracke: "Mediatraining kan er niet voor zorgen dat politici zich uit elke situatie kunnen redden. De Evert van Wijks van deze wereld (LVB: Evert van Wijk is een bekend mediatrainer en blogger) willen u dat wel laten geloven, maar het is niet zo. Mediatraining zou Frank Vandenbroucke niet verlost hebben van het imago van 'geldverbrander' dat hem blijft achtervolgen, en zou evenmin de ruzie bij de VLD hebben kunnen oplossen. Mediatraining kan er alleen voor zorgen dat politici zo goed leren spreken, dat iedereen hen kan verstaan". Over de relatie tussen journalisten en politici besluit Bracke: "Politici mogen wel kennissen zijn van journalisten, maar geen vrienden".

De laatste vraag uit het publiek was gericht aan Siegfried Bracke. "Als de media alles zozeer versimpelen, kunnen ze de mensen dan ook laten geloven dat we naar de maan gaan?" "Nee", antwoordde Bracke ernstig, "de media zijn geen Disneyland". Ondergetekende had intussen door dat de vraagsteller niemand minder was dan Mark Peeters, de Antwerpse excentriekeling die op allerlei evenementen en op internet-discussieforums zijn boodschap "ruimtevaart is fake" verspreidt.