Journalisten kunnen soms beter nederig zwijgen
(...) De opvatting dat objectieve kennis werkt, is een moderne stelling die hoognodig aangevuld moet worden met een hedendaagse opvatting van de kennisleer. Elke vorm van kennis is generatief, 'werkt' in een bepaalde richting en heeft een creatieve kracht. Een actuele kennisleer in deze tijd van overvloed van data vraagt van journalisten een zeer bewuste houding tegenover het effect van die kennis. Waar leidt deze kennis naartoe qua toekomstig gedrag van de betrokkenen? Hoe wordt deze kennis een stap in de richting van een nieuwe mogelijkheid? Dragen jullie huidige onthullende analyses echt bij tot een constructief debat of tot nog meer individualisering en polarisering? Zouden jullie de acteurs zelf of ook andere actoren niet best mee aan het woord laten? Of misschien kunnen jullie voorlopig best nederig zwijgen en zo een kans laten aan inspanningen die misschien toch op de achtergrond zoeken naar een oplossing?
Journalisten hebben een enorme invloed in deze informatiemaatschappij. Zij zijn de 'infoconsulenten' van de maatschappij. Daarom is het, naast het brengen van het nieuws, evenzeer deel van hun professionaliteit zeer bewust te zijn van het gemeenschapsspel dat ze uitdrukkelijk mee op gang brengen. Objectieve journalistiek is lang niet genoeg meer. Het effect op andere actoren en verdere evoluties inschatten is daar eveneens deel van. Sinds de bewuste RTBF-uitzending over de toekomst van België kan daar geen twijfel meer over bestaan.
René Bouwen, hoogleraar arbeidspsychologie K.U.Leuven, in een lezersbrief in De Standaard, 11 februari 2008



Reacties
BC
maandag, 11 februari, 2008 - 17:21"Waar leidt deze kennis naartoe qua toekomstig gedrag van de betrokkenen?" Zou bijvoorbeeld ook kunnen zijn: "Waar leidt deze kennis naartoe qua toekomstig (stem)gedrag van de lezers/kiezer?"
Waarover je wel/niet bericht, en hoe je daarover bericht (het woordgebruik enzomeer). Alsof we nu objectieve journalistiek zouden hebben? De vraag over hoe de publieke opinie wordt beïnvloed door berichtkeuze en woordkeuze, die wordt denk ik soms al teveel gesteld.
pepperjack
maandag, 11 februari, 2008 - 18:59Moeilijk om de concrete boodschap van de prof te ontcijferen, maar het lijken mij vele omfloerste woorden om te zeggen dat de mensen finaal eigenlijk beter dom gehouden worden "in het hoger belang".
Positiever gezegd: "dat de mensen in hun wijsheid gelaten worden".
Ik twijfel er eigenlijk niet aan dat journalisten zo slim zijn bepaald nieuws in te houden om schade te vermijden. In gerechtelijke onderzoeken is dat schering en inslag. Zelfs tijdens de onderhandelingen is er m.i. best veel gezwegen en niet te veel "gemonteerd". [(Hoewel er af en toe wel een venijnig woordje naar de andere taalgemeenschap werd geggooid, ook in TerZake bv. Journaliste Goedele Devroy liet in een - overigens prachtig en aangrijpend - interview in "De Bond" (het gazetteke van de gezinsbond) verstaan dat er blijkbaar een ferme clivage was tussen de wetstraatjournalisten van beider taalgrenszijden, met "actieve" meningsverschillen)]. Op dàt punt wil ik journalisten best meegeven dat ze zich volwassen gedragen. [(Het afsluiten van de lezersbrievenrubriek van DSOnline was zelfs nog extremer. Die stond vol info over fout of niet gebrachte artikelen. Ik vond dat, naast de 'blogafdeling' de *enige* nuttige aanvullende rubriek van DSOnline tov andere nieuwssites.)]
Maar ik zie geen reden om te verantwoorden dat politieke feiten (of gaat het de prof nu om analyses? of haalt hij 'feiten' en 'analyses' bewust door elkaar?) achtergehouden moeten worden tot nà een bepaalde verkiezing. Lijkt me behoorlijk crimineel (in de volkse betekenis). We zijn al gedwongen om onze macht zo goed als volledig af te staan (onder de noemer: delegatie), terwijl een alternatief van meer inspraak perfect mogelijk is. Vervolgens mogen we dan weer niet teveel info krijgen over wat de délégués doen?
Dan kan ik alleen maar concluderen dat onze prof in kwestie het moeilijk heeft met de democratie an sich. Of dat hij het plebs te dom vindt om hun stemrecht uit te oefenen.
Zijn goed recht natuurlijk. Ik begrijp dat hij dat liever in een consulting-taaltje om-schrijft.
Ten slotte ben ik verheugd te vernemen van een arbeidspsychologische prof dat "inspanningen" naar "oplossingen zoeken". Allé ja, "misschien toch". Kan ik bij hem een dosis/portie "inspanningen" bestellen om mijn werk te verlichten? Of was zijn geest zo adrenaline-verstrooid bij het schrijven van zijn brief dat er onzinnige dingen inslopen? :-)
mrtos
maandag, 11 februari, 2008 - 21:16Ha, van deze prof heb ik nog les gehad (ik meen trouwens dat hij intussen al een eindje op emeritaat is?). Iets puntig verwoorden was nooit zijn allersterkste kant. Maar ik ben het wel met hem eens: journalisten nemen te weinig hun verantwoordelijkheid op voor de manier waarop zij actief deelnemen aan het publieke debat én het in vele opzichten modereren, onder het mom van 'de lezer informeren' en 'het debat op gang brengen'. Je kan je terecht afvragen waarom DS net nu de hele crisis weer moet oprakelen, terwijl ze onder de oppervlakte nog steeds ligt te sluimeren om onvermijdelijk binnen een paar weken weer de kop op te steken. Hier kunnen wel degelijk oude wonden onnodig opengehaald worden, en nieuwe geslagen. Een louter informerende krant (niet dat zoiets strikt genomen kan bestaan, maar men kan proberen en/of de schijn hooghouden) zou nog eens een maand of 6 tot een jaar wachten hiermee - maar dan waren de anderen er al mee weg zeker? Ik vermoed geen expliciete intentie om de kwestie deze of gene richting uit te sturen, maar men gaat hier nogal roekeloos om met een delicate zaak, puur om een spectaculair verhaal te brengen.
mrtos
maandag, 11 februari, 2008 - 21:25Voor de duidelijkheid: ik vind niet dat journalisten dit niet MOGEN doen. Maar je kan er gif op nemen dat indien iemand DS ervan beschuldigt de spanningen onnodig op te drijven, ze hun armen in de lucht zullen gooien en zich zullen beroepen op het aloude "Don't shoot the messenger!". Prof. Bouwen stelt hier terecht in zijn omfloerste en ietwat stuntelige academische stijl dat de media veel meer zijn dan een boodschapper, en dat ze die verantwoordelijkheid niet mogen ontlopen.
Cogito
maandag, 11 februari, 2008 - 22:12De persvrijheid is natuurlijk belangrijker dan deze "bezorgdheid".
Iedere strekking zal wel een andere invulling geven aan deze "persverantwoordelijkheid" en bijgevolg zal er (als het goed gaat met de pers) altijd een tegengestelde strekking zijn die hieraan precies de tegenovergestelde interpretatie geeft.
Daarom vind ik het toch naïef voor een professor om zoiets te verwachten van een voltallig media-orgaan (waarin alle strekkingen zijn vertegenwoordigd) in een gans land.
Hij zal toch niet wensen (of het zelfs evident achten) dat de ganse pers van dezelfde politieke of ideologische strekking zou zijn?
Dat kan ik zelfs in België van iemand van zulk niveau niet geloven.
raf
dinsdag, 12 februari, 2008 - 12:00"Objectieve journalistiek is lang niet genoeg meer. Het effect op andere actoren en verdere evoluties inschatten is daar eveneens deel van. Sinds de bewuste RTBF-uitzending over de toekomst van België kan daar geen twijfel meer over bestaan."
Bye Bye Belgium als voorbeeld aanhalen om de effecten van objectieve journalistiek te onderlijnen slaat nergens op. Als er één recent journalistiek product is dat manipulatief en dus niet objectief kan genoemd worden...
Kaal
dinsdag, 12 februari, 2008 - 12:01Ik ben het volmondig met pepperjack eens. De prof lijkt te denken dat het besluitvormingsproces in dit land best geheim en bedekt blijft. Dit is een zeer elitair en ondemocratisch standpunt. Hoe kan de burger op de dag van de verkiezingen zijn keuze maken indien hij niet weet wat er achter de schermen gebeurt? Het gaat hier immers niet over het seksueel leven van Di Rupo maar over de ergste politieke crisis ooit. Indien journalisten in een dergelijke context de potjes netjes bedekt moeten houden dan vraag ik mij af wanneer zij dan wel over de inhoud van die potjes zouden mogen praten? De logika van de prof leidt in fine naar een pravda-pers die enkel schrijft over wat wenselijk is.
BC
dinsdag, 12 februari, 2008 - 12:53Om een voorbeeld te geven bij mijn eigen opmerking: "De vraag over hoe de publieke opinie wordt beïnvloed door berichtkeuze en woordkeuze, die wordt denk ik soms al teveel gesteld."
Ik bedoel dus bijvoorbeeld wanneer men in berichtgeving spreekt over "jongeren" om te verdoezelen dat het om "moslimjongeren" gaat. Punt is, mensen komen daar vroeg of laat achter en dan verlies je als krant/journalist een hoop vertrouwen. En vertrouwd worden door de lezer is voor de journalist toch van het allergrootste belang. Eerlijk duurt het langst.
mrtos
dinsdag, 12 februari, 2008 - 13:17Ik ben het er niet mee eens dat de prof hier oproept tot informatie achterhouden. Ik denk eerder dat hij erop wil wijzen dat de media, die altijd op de eerste rij staan om politici hard te veroordelen voor weinig constructieve handelingen en uitspraken (en zie langs de andere kant bv. de lof van de voltallige media voor verkenner Van Rompuy, die toch oh zo discreet was), zich soms zelf als een bronstige olifant in een porseleinwinkel gedragen zonder dat te moeten verantwoorden.
De volgende verkiezingen zijn ten vroegste in 2009. Welke informatie mist de kiezer wanneer DS al deze smeuige details pas in mei of juni naar buiten brengt, wanneer de definitieve regering Leterme I er hopelijk is? Mijn eerste reactie bij het lezen van deze reeks over de regeringscrisis was er alleszin ook 1 van: moet dat echt NU, meneer Vandermeersch?
pepperjack
dinsdag, 12 februari, 2008 - 13:30@mrtos:
- de bedoeling van DS is duidelijk: verkopen. Dat is geen geheim. De nu zeer verontwaardigde Yves Desmet denkt dat wij echt geen geheugen hebben, maar ik hoor hem nog wel de info"plicht" verdedigen wanneer HIJ eens primeurs had of Reynders-rekeningen.
- uw prof verwart ook 'info' met 'analyse'. Ik mag van een gemiddeld begenadigd persoon toch aannemen dat hij weet wat een feit is (bv het overleg vindt plaats in Hertoginnendaal) en een duiding (het overleg loopt stroef). Ik vind het abject beide door elkaar te haspelen.
- verantwoordelijkheid nemen: ook daar kan ik in mee gaan, maar dat is er de vraag: verantwoordelijkheid van WAT / tegenover welke ANDERE waarde? Zoals aangehaald: in een gerechtelijk onderzoek kan dat legio zijn. Maar in casu zie ik die NIET voorhanden; de politiek moet m.i. in een democratie transparant zijn ten einde toe. Cocnreet over ons Paleis: ik denk dat het onder Boudewijn veel erger was op gebied van inspraak en regeringsvorming (de slaven waren toen nog veel lusiterbereider), maar dit KAN toch gewoon niet in een systeem dat wij "democratie" noemen. Ik ben blij dat de mensen keer op keer gewezen worden op de vuile vingers van het paleis, en ik kan me niet indenken dat enig democratisch geaard persoon dit aanvaardbaar vindt. Door ald die "verantwoordelijkheid" in het verleden, moet men er tegen X en Y telkens op hameren dat de Koning in België GEEN protocolaire rol heeft. Dan gaat het nog niet eens over het economisch gevinger van onze troonzitters.
- blijft: wat voor een "oen" is de mede-mens in de ogen van iemand die vindt dat hij wel, maar de ander niet teveel info nodig heeft? Uiteraard kan groepsdynamiek gemanipuleerd worden, maar m.i. is er maar 1 preferent systeem: vrijheid om dat te doen, en vrijheid om dat dan ook tegen te werken als je het niet eens bent. Ik kan me geen enkel ander systeem voorstellen dat niet afglijdt naar een totalitair gegeven.
Kaal
dinsdag, 12 februari, 2008 - 16:28@Mrtos, de kiezer, dat is onder andere ook jijzelf en ikzelf, besef je dat wel? Jouw betoog komt erop neer dat je de pers vraagt om jezelf dom te houden.
mrtos
dinsdag, 12 februari, 2008 - 16:37Ik ben het niet oneens met je, pepperjack. Wat mij betreft mogen alle vuile details die de mond of de gsm van een onderhandelaar verlaten uiteindelijk in de media terecht komen. Ook ik ben geen vriend van het paleis. Maar ik blijf wel vinden dat het gekozen moment hiervoor ongepast is. Ik had er geen probleem mee gehad mocht dit uitgelekt zijn toen dit alles actueel was; noch zou ik er binnen enkele maanden een probleem mee hebben, wanneer alle stof definitief nedergedaald is. Maar op dit moment mochten ze zich wel even inhouden, naar mijn bescheiden mening.
Aan welke criteria de handelingen van DS moeten getoetst worden? Misschien aan die criteria die ze zelf hanteren ten aanzien van politici. DS heeft het vaak gehad over goed bestuur - hervormingen zijn goed bestuur, persoonlijke vetes uit politiek winstbejag verhinderen goed bestuur. Welnu, deze reportagereeks verhindert mogelijks ook goed bestuur (of zelfs bestuur tout court), uit winstbejag vanwege DS. Welke autoriteit hebben ze dan nog om politici de les te lezen over het opnemen van hun verantwoordelijkheid? Daar gaat het me om.
ank
dinsdag, 12 februari, 2008 - 23:30Veel argumenten.. maar ik heb toch echt het gevoel dat ik de laatste tijd in een groot dorpscafé zit waar we roddelen over de porto van Leterme bij de koning (3 keer gemeld vanmorgen op VRT radio de 15 minuten dat ik luisterde)
Ik heb wel wat behoefte aan stilte of minder locale kleur nu en dat van alle partijen.
ank
dinsdag, 12 februari, 2008 - 23:30Veel argumenten.. maar ik heb toch echt het gevoel dat ik de laatste tijd in een groot dorpscafé zit waar we roddelen over de porto van Leterme bij de koning (3 keer gemeld vanmorgen op VRT radio de 15 minuten dat ik luisterde)
Ik heb wel wat behoefte aan stilte of minder locale kleur nu en dat van alle partijen.
ank
dinsdag, 12 februari, 2008 - 23:32sorry heren.. weet ook niet hoe ik het voor elkaar kreeg om twee keer te posten
was niet de bedoeling
OutlawMike
dinsdag, 12 februari, 2008 - 23:36Heren? Waar dan?
Cogito
dinsdag, 12 februari, 2008 - 23:39Lol Mike.
Ach Ank, "pull it you not on" om maar eens een grote geest te citeren :-)
Sommigen hier vallen ALTIJD in herhaling, ongeacht wat ze schrijven ...
joe
woensdag, 13 februari, 2008 - 08:18Jaja, Cogito, laat het ons voor de verandering eens hebben over Belgiscistische linkiewinkies die tegen auto's zijn :-)