Goelag-bestrijder, maar niet vrijheidslievend

Het leven van Alexandr Solzhenitsyn's zat vol contradicties. Samen met een andere gigant, de Russische nobelprijswinnaar fysica Andrei Sakharov en samen met andere dissidenten droeg hij in belangrijke mate bij tot het aan het licht brengen van het morele bankroet van het totalitaire socialisme.

Nochtans was hij ook een scherp criticus van de liberale democratie en van de VS, ondanks het feit dat het land hem asiel en bescherming bood tijdens zijn moeilijke jaren van ballingschap. Een toespraak voor de Harvard-universiteit, waarin hij de Amerikanen van hedonisme en lafheid beschuldigde, werd een schandaal. En terwijl zijn familieleden VS-staatsburgers werden, weigerde hij dat zelf.

Het Rusland van vandaag benadert wellicht het ideaal van Solzhenitsyn. Het is niet meer socialistisch, maar hevig nationalistisch, met een heropgebloeide orthodoxe kerk die bijna een aanhangsel van de staat geworden is. Rusland wordt gerespecteerd en gevreesd door zijn buurlanden. En het Rusland van vandaag staat dicht bij het tsaristische ideaal van Solzhenitsyn. Hij had lof voor verkozen, niet-partisane, participatieve lokale besturen, en hij vond een ingewikkeld systeem van onrechtstreekse democratie uit, maar hij verwierp het concept van politieke partijen. In het Rusland van vandaag is er de dominante partij van Vladimir Poetin, waar regio's en steden de weinige vrijheid die ze onder Jeltsin verworven hadden, weer hebben verloren.

Solzhenitsyn was hevig in zijn verdediging van het etnisch Russisch nationalisme, en wou grenscorrecties om delen van Oekraïne en Kazakhstan annexeren. Zijn schrijfsels over de Russische Joden waren historisch onjuist en storend.

Paradoxaal genoeg verzoende Solzhenitsyn zich met Poetin en met andere KGB-officieren die het huidige Rusland besturen, hoewel hun voorgangers hem en miljoenen andere goelag-slachtoffers folterden. Hij weigerde onderscheidingen van Gorbatsjov en Jeltsin, maar aanvaardde de prestigieuse staatsprijs uit de handen van Poetin. (...)

Ariel Cohen in The Washington Times, 6 augustus 2008