Onderwijs van de moedertaal faalt

De standpunten van Doornaert over standaardtaal verraden een romantische of anderszins achterhaalde visie op de vaardigheden nodig om in onze maatschappij te functioneren en een bevoorrechte positie in te nemen.

Dat de algemene beheersing van onze taal achteruit boert, ontgaat niemand. Het spijt ook mij, liefhebber van het Nederlands, die haar altijd heeft gekoesterd en beoefend. Dat die beheersing nog steeds bovenaan de pikorde staat van nodige vaardigheden, durf ik echter sterk te betwijfelen. De evolutie naar streektaal is volstrekt natuurlijk.

Onze samenleving speelt zich steeds meer af op twee niveaus: het globale, door computernetwerken gedreven niveau, waar beheersing van het Engels noodzakelijk is, en het fysieke niveau, waar de streektaal volstaat, aangezien de kans erg groot is dat men op dat niveau mensen ontmoet die die taal machtig zijn.

Het nationale niveau, waarop een eigen standaardtaal het beste instrument is, verdampt. Bij aanwerving in een bedrijf is kennis van het Engels vereist. Of men zich voorstelt als "Ik noem Frederik" of "Ik kan evenveel van computers dan een expert", is niet doorslaggevend.

Een nationale vereniging waarvan ik deel uitmaak, kende tot vijf jaar geleden het gebruik dat men zijn eigen taal sprak. Nu spreekt men Engels. Beide taalgroepen beheersen die taal redelijk, men converseert op voet van gelijkheid en niemand beweegt zich op andermans terrein. Ik betreur dat vanuit een romantisch oogpunt, omdat de zeggingskracht, de humor, de subtiliteit, uit het discours verdwijnt. Maar het taaluniversum is zelfregulerend en heeft gekozen voor de meest praktische taal op elk niveau.

Die hele evolutie degradeert de schermutselingen tussen de taalgroepen over de mate waarin men elkaar bedreigt, tot een absurd achterhoedegevecht, terwijl beide legers zich reeds onder curatele hebben gesteld van de lingua franca.

"Men kan niet denken zonder woorden" is overigens een stelling die door diverse wetenschappelijke experimenten is achterhaald. Recent bleek nog dat leden van primitieve stammen, die geen woorden hebben voor getallen anders dan 1, 2 of veel, even goed in staat zijn op te tellen en af te trekken als "gewone mensen". Bij uitbreiding zijn er tal van domeinen, waaronder het wiskundig-logische, waar het denken zonder woorden wel degelijk geschiedt, wegens veel efficiënter dan het denken mét.

Er staat ook bij dat ze dat slechts kunnen tot het getal 9.
Werken met "veel" vereist ordening en structuur. Daarvoor moet je wél een benoemingsmethode hebben.

Die "rekenvaardigheid" van aboriginals lijkt mij vooral een uiting van politiek correct cultuurrelativisme. Wiskunde van enig niveau is onmogelijk zonder expliciet logisch apparaat, wat op zijn beurt duidelijke conventies over taal vraagt. We hebben het dan niet over tellen tot negen, maar b.v. (om in de sfeer van de getallen te blijven) bewijzen dat er geen enkele breuk bestaat waarvan het kwadraat gelijk aan twee is (Pythagoras, 6de eeuw vC).

Mia mag van mij een punt hebben omdat een pleidooi voor een verzorgd algemeen Nederlands nooit weg is.
Het 'punt' moet echter niet Belgicistisch misbruikt worden en wel om volgende redenen:

- Historisch: Bij de stichting van Belgique heeft Franstalië de (door Willem I heropende) Brusselse 'Academie der Nederlandse Letteren' voor eeuwig en een dag gesloten. Een bewuste intellectuele misdaad van Franstaliërs, zoals zij ook honderd jaar en meer Nederlandse taalachterstand bewust organiseerden door scholen en universititen te verfransen en te bestiefmoederen enz.
- Precies de 'Flaminganten' zijn altijd blijven pleiten voor het aanscherpen en het maximale gebruik van de eenheidstaal in Vlaanderen.
- Het zijn juist - en zéker de laatste jaren! - de Belgicisten die - zoals steeds verdeeldheid zaaiend in Vlaanderen - het gebruik van dialecten 'promoten', maar dan met een zodanige aanpak en voorstelling va zaken dat het ten nadele zou gaan van de eenheidstaal.
Dialecten en streektalen zijn bronnen voor de eenheidstaal, zij 'voeden' het Algemene Nederlands en verdienen dus respect maar niet in een context van tegenstrijdigheid.
Niemand - ook geen anderstalige - mag zich of hoeft zich te 'bedienen' van het nep-argument dat er geen Algemeen Nederlands zou (moeten) bestaan in Vlaanderen.
- In Wallonië spreekt men een voor Wallonië koloniale taal; het Frans. Het is er - typisch voor cultureel gekoloniseerden - een kwestie van fierheid om om ter mooist Latijn te kunnen brabberelen. Een soort schoonheidswedstrijd onder évolués. Daarbij dient echter te worden opgemerkt dat de eigen Waalse taal verwaarloosd werd en onderkomen is. Het heeft de Waal geraakt én gekwetst in zijn eigenheid en zo mede in zijn zelfstandigheid, fierheid.
- Het is in Vlaanderen niet (veel) erger gesteld met het Algemeen Nederlands dan pakweg in Nederland of het Hochdeutsch in Duitsland. Er is geen énkel argument in te vinden waarom 'Franstaliërs' zo moeilijk 'Nederlands' kunnen leren. Er zijn uitzonderlijke Franstaligen genoeg die dag aan dag het tegendeel bewijzen door een zeer keurig Nederlands te spreken.
- De VRT overdrijft ook met ondertitels, de laatste jaren.

Dit voorbehoud in acht genomen, ben ik Mia's pleidooi zelfs zéér genegen.
Naarmate Vlaanderen aan autonomie gewonnen heeft, is het ook verbeterd met de eenheidstaal. Dat mag ook wel eens gezegd worden. West-Vlamingen en Limburgers zijn zich steeds beter gaan 'verstaan'.
Vlaamse onafhankelijkheid zal het gebruik van de eenheiodstaal alleen nog maar bevorderen, terwijl streektalen niet langer politiek misbruikt zullen worden voor het belgicisme.

@Mike: Hear hear.
Dat de praatjes over "de Vlamingen die mekaar niet eens verstaan" slechts een flauw (en voorgekauwd) voorwendsel zijn om geen Nederlands te moeten leren, heb ik gisteren nog geschreven op http://bruxelles.blogs.libe... .

Wat Mia Doornaert betreft: Als dat zogenaamde onvermogen "niet tot West-Vlaanderen beperkt" is, waarom dan die arme kustbewoners meer stigmatiseren? :-)

Ja, Luc, maar ik zie onder meer dat ook de gewesttaal verloedert. Pupegoale, wok, seule, de marteko, de vervoegingen van "ja, ik wil (niet)". Ik zie veel Westvlaamse schatten van woorden medogenloos verdwijnen.

Zie maar eens hoe de Limburgers onder mekaar ichen en dichen.

Dat we een algemene taal nodig hebben, is nodig om mekaar te verstaan en om correkt te schrijven. En dat leer je nog best op school en door boeken te lezen. Daarvoor moet je je dialect niet opgeven.

'om correkt te schrijven'

Tja Carl, de Wesley Sonck in mij kan het ook dit keer niet laten deze binnen te koppen.

@Karl "Zie maar eens hoe de Limburgers onder mekaar ichen en dichen."

Veel Limburgers hebben een betrekkelijk zwaar accent, maar qua woordenschat en grammatica leunen de meesten wel dicht aan bij de standaardtaal. Echt Limburgs dialect wordt, zeker door de jonge generatie, nog maar weinig gesproken en is iets waar niet-Limburgers waarschijnlijk nog niet vaak mee in contact gekomen zijn.

Voor 90% eens met Mia. Zonder enige kennis terzake, denk ik wel dat de problemen zich vooral in West-Vlaanderen en Antwerpen situeren. De Antwerpenaren hebben dan wel het voordeel dan hun dialect redelijk verstaanbaar is. In West-Vlaanderen is de situatie echt erg, het aantal personen dat zich niet verstaanbaar kan uitdrukken tov niet West-Vlamingen is angstaanjagend hoog. Daar is het echt tijd voor de grote middelen.

Wat mij eveneens ergert is de cultivering van dialecten op TV. Zo iemand als Axl Peleman zou 25 jaar geleden niet op het scherm komen, gewoon op basis van het feit dat hij geen deftig woord Nederlands kent. Net als Flip Kowlier zijn het muzikaal niet bepaald hoogvliegers, maar zijn ze enkel bekend omwille van het feit dat ze dialect gebruiken.

@ Chris (http://lvb.net/item/6566#68620)

De hamvraag is natuurlijk in welke mate abstracte concepten en denkpatronen ontstaan zijn en opgebouwd met woorden, en of dat ook uitsluitend via woorden kon. Maar eerst voorbeelden:

1) Men vraagt mij een volume te berekenen. Ogenblikkelijk neem ik de beslissing om ingeval van een continue functie een driedubbele integraal te gebruiken (3 lange s-en schieten door mijn gedachten), of bij discrete berekeningen een somproduct in de derde graad te verwachten (een grote sigma-pi verschijnt aan mijn geestesoog). Heel die woordenstroom komt niet expliciet in mijn hersens.

2) Ik lees een schaakprobleem. Ik besluit dat het dubbelschaak door mijn paard uit de baan te trekken van de toren, een veelbelovende kandidaat is. Idem als in 1.

3) Wanneer ik in een ionische modus aan het spelen ben op de gitaar en ik beslis om naar een mixolydische modus over te schakelen, dan denk ik niet "ionisch" of "mixolydisch" of zelfs "si" en "si-mol", maar gaat mijn vinger naar de derde fret op de derde snaar.

Als ik natuurlijk mijn gedachten wil overbrengen of documenteren, dan heb ik woorden nodig. En op dezelfde manier ben ik meestal tot de abstracte concepten gekomen, door overdracht via taal.

Kortom, voor overdracht en opslag van denkpatronen heeft taal zijn deugdelijkheid zodanig bewezen, dat het wellicht een noodzaak geworden is (hoewel ik perfect een schaak-analyse kan voeren met een Rus zonder dat we één woord spreken). Vandaaruit worden woorden noodzakelijk ervaren voor het denkproces zélf. Telkens ik mijn hersens ertoe kon brengen mijn denkprocessen te ontdoen van woordelijke ordening, ervoer ik een sterk verhoogde efficiëntie.

@Leo, @Karl: "Een goede kennis van het eigen dialect sluit een even goede kennis van het AN niet uit."

Het artikel beweert toch niet het tegendeel? Het stelt enkel vast dat veel Vlamingen wel een dialect of een tussentaal beheersen, maar niet het AN. Ik las bij Doornaert niet dat dit de "schuld" is van het dialect, maar wel van het onderwijs.

We moeten wel twee zaken uit elkaar halen:

1) Het (toenemend) gebruik van dialectwoorden in communicatie die over de grenzen gaat van de regio waarin dat dialect wordt gesproken, jegens inwijkelingen en passanten.

2)De waargenomen afname van verzorgde taal, gesproken en geschreven.

Over 1), tja, dat heb je nu eenmaal met migratie en mobiliteit. Vroeger spraken de mensen dialect in hun dorp, en er waren geen inwijkelingen of passanten. Dus dat Jaime er nog een Brugs schepje bovenop moet doen, lijkt me niet zo onwenselijk of kwalijk. Het stadsbestuur rekt de gewenste tegemoetkoming tot het uiterste, maar bestendigt louter de praktijk. Ik vind dat niet zo'n buitenissige démarche.

Verder is een West-Vlaming die in Hamont-Achel een stutte bestelt, een domme West-Vlaming. Al herinner ik me wel nog de jongen die me bezwoer me te "heneiren" die avond, terwijl ik niet wist waarom ik me moest schamen, en het lang duurde eer hij het juiste woord vond ("Vermaak je!" Nee natuurlijk, "Amuseerd'u").

Over 2) heb ik mijn mening al gegeven. De noodzaak van verzorgde taal verdwijnt, hoezeer ik dat met u benijd. En ik gooi er nog een hypothese bovenop: email en sms hebben gezorgd voor een explosie aan communicatie, die bovendien op elk moment kan worden bijgestuurd. Het is dus inefficiënt (telkens al die woorden) én minder belangrijk (het is zo verduidelijkt) geworden om correct te schrijven.

Lucstsje,

't è ol 'n ènde heleed'n da'k do hewèst è

'k wèste nie dat zoe vèrre hekomm'n waèh

veu mie zoe't nie misan'n mo k'èn compasche met de vrèmde

;-)

Maar alle gekheid op een stokje (en ik ben zeker dat bovenstaande een belachelijke poging was, het vernietigen waard), besluit ik dat de taalgebruiker in zijn zoektocht naar een goede balans tussen moeite doen en verstaanbaar zijn in de explosief veranderende communicatie in onze samenleving, kennelijk in groten getale over de schreve gaat. Als de mate, de ruimte en de tijd waarin een bepaalde communicatie geschiedt, stabiliseert, zullen de conflicten wel wegdeinen.

@Luc: Net als Frederik heb ik in Dworp nog nooit ich en dich horen gebruiken.

Al die heisa rond dialect...dialect is toch aan het uitsterven, het komt vanzelf wel goed.
Streektaal/streekaccenten,da's iets anders.

Sonck met een 'k', maar dat is correct Karel!

Natuurlijk is het belangrijk om een moedertaal te beheersen, maar dit is zeker niet iets dat zich beperkt tot de Nederlandse taal.
Het Frans van nique ta mere en putain.... is zeker niet beter dan dat tussentaaltje wat de jeugd tegenwoordig hanteert.

@ Leo & Traveller:

Heb enorm genoten van jullie bijdragen bij http://bruxelles.blogs.libe... ! Jullie hebben ze er stevig van langs gegeven daar.
Die Zout voelt zich wel heel zelfzeker.Dat is uitstekend: ik zie als Vlaming natuurlijk graag Francofonen die zich klaar voelen voor de scheiding. En nu maar hopen (voor hem toch) dat-ie het ook méént!
Die Noord-Italiaan spande de kroon: hij herkende zich in die Vlaamse Strijd. Haaahahaaa. Schitterend. He is echt genieten en niet verkrijgbaar bij de mainstreammedia. Van het beste dat de bloggerswereld te bieden heeft.
Dank voor jullie inzet, daar en... méér van dat!