400 jaar New York

Ingezonden door LVB op 2009-01-02 18:25

Dit jaar is het vierhonderd jaar geleden dat op het schiereiland Manhattan de eerste nederzetting werd gesticht die zou uitgroeien tot de metropool New York. Jean-Pierre Rondas beschrijft die opkomst en onstuitbare afbraak in vier afleveringen met telkens één bevoorrechte gesprekspartner.

Manhattan omstreeks 1640

Op zondag 4 januari: aflevering 1. Nieuw Amsterdam, met Charles Gehring. Vierhonderd jaar geleden bracht de Engelse ontdekkingsreiziger Henry Hudson voor rekening van de Verenigde Oost-Indische Compagnie het gebied langs de rivier die zijn naam zou dragen, in kaart. Het was het begin van de Hollandse kolonie die pas in 1664 door de Engelsen zou overgenomen worden. Nu al veertig jaar lang bestudeert de Amerikaanse germanist Charles Gehring het reusachtige 17de-eeuwse Nederlandstalige archief van deze nederzetting. Het verhaal van zowel Nieuw Amsterdam als van het archief zelf wordt verteld door Russell Shorto in diens boek ‘The Island at the Centre of the World’. (...) Tussen 11 en 12 uur op Klara.



VRT-persbericht, 2 januari 2008

Reacties

#74262

Cogito

vrijdag, 2 januari, 2009 - 23:23

 

Midden op de eerste ets, is dat nu een galg waar een ventje aan bungelt met een touw rond zijn middel?

#74263

LVB

vrijdag, 2 januari, 2009 - 23:37

 

Juist Cogito. Als je de ets aanklikt zie je een versie die dubbel zo groot is. Dan zie je dat er daaronder nog één hangt te bengelen. Zo ging dat bij die Hollanders.

De galg werd vroeger meestal aan de grens van de stad of gemeente opgesteld, om aan vreemdelingen die de stad binnenkwamen duidelijk te maken: hier wordt de wet gerespecteerd, zoniet...

Een groter contrast met het Vrijheidsbeeld kan haast niet... Het zou natuurlijk ook kunnen dat dat element van de tekening een propagandastunt was van de Engelsen om het vroegere Nederlandse bewind negatief af te schilderen.

Merk op dat er toch wel een vrij grote gevangenis (letter C) staat naast de kerk, voor zo'n relatief kleine nederzetting. Op dat vlak is er dan weer niet zoveel verschil met de huidige VS.

#74264

kurt

vrijdag, 2 januari, 2009 - 23:41

 

Nou nou, is het niet gewoon een takel om de schepen te lossen? :-)

#74267

NR

zaterdag, 3 januari, 2009 - 00:37

 

Ik kan iedereen het boek van Shorto aanraden. Hij beschrijft of een wetenschappelijke maar ook onderhoudende wijze de ontstaansgeschiedenis van Nieuw Amsterdam.

#74268

fcal

zaterdag, 3 januari, 2009 - 01:02

 

"...Als je de ets aanklikt zie je een versie die dubbel zo groot is. Dan zie je dat er daaronder nog één hangt te bengelen. Zo ging dat bij die Hollanders..."

En ik lees in alle ernstige geschiedenisboeken, dat het een in hoofdzaak Zuid-Nederlandse bedoening was. Tal van Walen uit Henegouwen en Artesië en ook een contingent Vlamingen uit de Leiestreek. Deze laatsten namen geen genoegen, naar het schijnt, met de onwaerheyt allerhande en wisten hun opvattingen op gepaste verligte wijze kracht bij te zetten en te verspreiden.

#74273

Olav

zaterdag, 3 januari, 2009 - 09:49

 

Inwoners van Artesië walen noemen...

#74276

fcal

zaterdag, 3 januari, 2009 - 12:03

 

Vandaag de dag heet men deze "Walen van toentertijd" Ch'ti, die net als de Henegouwers een Picardisch dialect spreken.

#74284

Leo Norekens

zaterdag, 3 januari, 2009 - 14:42

 

@fcal: Ik maakte in september op het forum van Jean Qautremer (remember?) een opmerking over de Waalse dialecten (o.m. het Picardisch in Henegouwen).
Een zekere Usul antwoordde toen (op 10.09): "Mais mon pauvre garçon : quand donc comprendrez-vous que 95% des wallons ne comprennent plus que quelques malheureux mots ou expressions des patois locaux. Nos grand-parents parlaient wallon ou picard, nos parents le comprenaient et le parlaient un peu. Quant aux moins de 40 ans : nada. On a fait notre deuil de ces patois."

Dat zijn dus die lui die meewarig doen wanneer wij het Frans een "olievlek" noemen. Ik heb hem dan ook geantwoord:
"Exactement... La tache d'huile francophone n'existe que dans l'esprit paranoïde des Flamands...
Si le bilinguisme et le biculturalisme constituent la richesse de la Belgique, quel trésor avez-vous perdu en laissant laminer votre patrimoine linguistique? Pauvres Wallons!" http://bruxelles.blogs.libe...

#74285

LVB

zaterdag, 3 januari, 2009 - 16:25

 

Over die galg: http://www.panbo.com/archiv...

#74287

LVB

zaterdag, 3 januari, 2009 - 16:49

 

Op de oorspronkelijke versie van die ets van Nicolaas Visser hangt er geen ventje te bengelen aan de hoge galg, maar wel aan die lagere galg op twee poten.

#74295

fcal

zaterdag, 3 januari, 2009 - 21:26

 

@ Leo Norekens

Het is wel zo, dat de dialectsprekers in Wallonië (Henegouwen) zich hoofdzakelijk beperken tot de boeren en arbeiders. De middenstand en de hogere klassen c.q. intelligentsia zijn compleet verfranst of beschouwen het spreken van het lokale dialect als onbeschaafd.

Dit is in het Franse taalgebied de regel zoniet slechter. In de Bordeauxstreek verstaat noch spreekt iemand van < 35 jaar de lokale streektaal. Tot circa 60 jaar is er een passieve kennis. En slechts boven de 60 vindt men nog dialectsprekers. Hiermee vergeleken is de toestand in Wallonië eerder gunstig te noemen. Ik herinner me toch die toneelstukken in het Waals op de RTBF. Weet u hier iets meer over?

Terug naar Nieuw Amsterdam. Peter Minuit, die het eiland Manhattan voor 60 florijnen van de Indianen kocht in 1625, was volgens bepaalde bronnen in een vroeger leven een Zuid-Nederlandse hagepreker, die de ware boodschap verkondigde in de Leiestreek (Waereghem?) en er veel volgelingen verwierf en verwekte. In deze streek is men tot de dag van heden nogal Amerikaans gezind. Hij zou ook zijn bijnaam of zijn latere familienaam gekregen hebben als gevolg van zijn nachtelijke bekeringsijver.

#74296

Leo Norekens

zaterdag, 3 januari, 2009 - 22:21

 

Grappig dat Sint-Nikolaas, Santa Claus, bij de eerste importproducten van de Nederlanders in de nieuwe wereld was. Althans, dat leid ik af uit de naam van de kerk op Manhattan (zie ets).

@fcal: Ik heb dezelfde herinnering uit mijn kindertijd, maar méér weet ik er niet over. Ik greep uw excursus over het Waalse dialect gewoon aan om -volstrekt off topic- even op de platwalsende kwaliteiten van het Frans te wijzen.
:-)

#74300

Cogito

zaterdag, 3 januari, 2009 - 23:51

 

De link van Luc bevat ook een link http://www.panbo.com/yae/ar... waarop staat dat Nieuw Amsterdam in het Latijn "Novi Belgii" heette.

#74301

Cogito

zaterdag, 3 januari, 2009 - 23:53

 

En Long Island "Lange Eylandt".

#74302

LVB

zondag, 4 januari, 2009 - 00:10

 

@Cogito: "Nova Belgica" of "Nieuw Nederland" was de naam van zowat heel het zuidelijke deel van de latere staat New York, plus een deel van New Jersey, zie http://nl.wikipedia.org/wik...

"novi belgii" betekent, als ik me niet vergis: de nieuwe Belgenlanden, of de nieuwe Nederlanden.

Naast Long Island zijn er nog tal van andere dergelijke plaatsnamen: Staten Eylandt, Konijn Eylandt (Coney Island), the Bowery (de bouwerij of boerderij), Breukelen (Brooklyn), Gramercy (Kromme Zee), The Bronx (waar de hoeve van Jonas Bronck stond) enz. En verder Flushing (Vlissingen), Harlem (Haarlem), Hoboken, ...

#74303

NR

zondag, 4 januari, 2009 - 00:21

 

Ook de plaatsnaam Yonkers.

Shorto beschrijft ook in zijn boek dat de aankoop van Minuit van het grondgebied van Amsterdam geen éénvoudige aankoop was van enkele munten tegen een reuze groot gebied. De indianen waren immers geen dommeriken.

#74304

Leo Norekens

zondag, 4 januari, 2009 - 00:21

 

"Novi Belgii Novaeque Angliae" lijkt mij een genitief, bij 'tabula' (=koperplaat, ets):
De volledige titel luidt: "Novi Belgii novaeque Angliae nec non partis Virginiae Tabula multis in locis emendata a Nicolao Joannis Visschero"
(Ets van Nieuw Nederland (Belgium), Nieuw Engeland en een deel van Virginia, op vele plaatsen aangepast door Claes Janszoon Visscher)"

Ik heb hier een link waar de uitleg bij die kaart staat: http://www.kbr.be/america/n...
Zij dateert van ca.1655, en zou afgetekend zijn van een vroegere kaart van Joannes Janssonius "Belgii Novi Angliae Novae, Et Partis Virginiae", verschenen rond 1651.
(Vandaar dus die toevoeging "multis in locis emendata")

De prent onderaan (waarvan dus de eerste ets hierboven gekopieerd is) zou tussen 1650 en 1653 getekend zijn. Op de Engelse versie staat "...as it appeared about the year 1640, while under the Dutch Government".

#74313

Leo Norekens

zondag, 4 januari, 2009 - 09:37

 

@Luc: Wat Hoboken betreft, daar zijn twijfels over:
http://nl.wikipedia.org/wik...(New_Jersey)
(De oorspronkelijke naam van dat gebied was Hobocan, wat 'land van de tabakspijp' betekent in de taal van de Lenape-indianen.)

(Toevoeging: link werkt niet zoals zou moeten, doordat New Jersey tussen haakjes staat. Men moet dus nog een keer op "Hoboken(New Jersey)" klikken..)

#74316

Cogito

zondag, 4 januari, 2009 - 10:01

 

De "hoge galg", zoals ik dacht, is dus een schandpaal, blijkt uit de link van Leo. Volgens mij staan galg en schandpaal op het huidige Battery Park, voor het Fort dat er later is gebouwd (en er nu nog staat, je kan er ticketjes kopen voor de veerboot naar Liberty Island.)

#74318

Leo Norekens

zondag, 4 januari, 2009 - 10:16

 

Het bijgetekende ventje (op de eerste ets hierboven) hangt ook niet bij de nek aan die paal, maar bij z'n middel. Dat detail is hiermee dus verklaard.

#74323

LVB

zondag, 4 januari, 2009 - 12:33

 

@Gogito: en dat later gebouwde fort op Battery Park heet 'Castle Clinton'.