Praktijktests ondermijnen het vertrouwen in de samenleving

Stel je voor dat wij bij de belastingen praktijktests tegen fiscale fraude zouden voorstellen: verificateurs die op restaurant gaan eten om dan te kijken of ze een bonnetje krijgen, undercover-inspecteurs die gaan solliciteren om te zien of de werkgever geen deel in het zwart wil betalen, valse kandidaat-kopers om te zien of de verkoper van een eigendom geen deel in het zwart wil, of valse beleggers die nagaan of de bank geen foute beleggingsvoorstellen doet. Het land zou te klein zijn, en terecht, want het voelt niet prettig de mensen zo laf te pakken op hun kleinmenselijke gebreken.

De rechtbanken zouden van uitlokking spreken, alhoewel dat strikt genomen niet zo is: uitlokking is er pas als de controleurs het misdrijf zelf voorstellen of daar aanzet toe geven. Maar dat maakt niet uit, zoiets doe je niet in een beschaafd en vrij land, anders is niemand meer te vertrouwen.

Het gaat dus niet alleen om de privacy, maar om elementair vertrouwen in een samenleving. Een onderzoeksrechter mag mijns inziens een weloverwogen uitzondering maken om heel grote criminelen in de val te lokken, zoals dat ook voor de telefoontap geldt, maar in geen geval voor de gevallen die collega De Witte voor ogen heeft.

En dan hebben we het nog niet over de omkering van de bewijslast die De Witte bepleit: iedereen die betrapt wordt op een verkeerde neiging moet zijn onschuld bewijzen. In de 'ideale' wereld van De Witte zouden er nog weinig landgenoten zijn die niet 'gepakt' kunnen worden.

Karel Anthonissen in De Standaard van 2 juni 2006