Wie een fuif of een ander publiek evenement organiseert waarop muziek wordt gespeeld, moet auteursrechen betalen aan SABAM. Het gaat daarbij om een vergoeding die bestemd is voor de auteurs (componisten en tekstschrijvers) van de muziekwerken. SABAM is een private vereniging die van de overheid een exclusieve concessie of monopolie heeft gekregen om auteursrechten te innen en door te storten aan haar leden.

Hoe bepaalt SABAM hoeveel elk lid krijgt uitbetaald? En wat indien er op een evenement alleen maar muziek wordt gespeeld waarvan de auteurs niet zijn aangesloten bij SABAM of een gelijkaardige buitenlandse organisatie? Op deze vragen werd woensdagavond een antwoord gegeven tijdens een debatavond in Leuven georganiseerd door Animo.




DE METINGEN VAN SABAM
Critici van SABAM beweren dat kleine of beginnende artiesten vrijwel niks uitbetaald krijgen, terwijl een klein aantal bekende artiesten grote bedragen opstrijken. Dat is ook logisch, omdat de uitbetalingen gebeuren op basis van het aantal keren dat een muziekwerk wordt gespeeld en het aantal luisteraars dat het muziekwerk hoort.

Dirk Vervenne, SABAM: Het is niet zo dat wij in elk café een microfoon hebben hangen om perfect te weten wat er gedraaid wordt, waarna het bij ons in de computer gaat om de rechten exact te verdelen volgens de muziek die gedraaid wordt. Dat is nog niet het geval, dat komt misschien ooit, en dat zou mooi zijn. Er zijn drie criteria: uitzendingen op radio, playlists van deejays die draaien op fuiven, en de rechten die betaald worden voor CD"s. Dat zijn de drie bronnen van informatie die wij gebruiken om de rechten te verdelen.

Jasper Verdin, Universal Music Belgium: Dat de meetmethodes van SABAM niet perfect transparant zijn, daar ben ik het mee eens. Anderzijds zijn ze wel in grote mate transparant, ze worden in zekere mate gecontroleerd, en SABAM is nooit te klein om vragen daarover. Maar je mag ook niet alle schuld bij SABAM leggen, want hoeveel deejays gaan hun effectieve playlists invullen en aangeven? Die deejays redeneren: ik heb mijn geld verdiend vanavond, en ik dien een blanco lijst in, of ik vul zomaar wat in. SABAM moet dus met steekproeven werken. We mogen ook niet naïef zijn: de nummers die heel vaak op de radio gedraaid worden, zullen ook vaak op fuiven gedraaid worden.

Marco Raaphorst, Creative Commons: Ik snap absoluut het nut van organisaties als BUMA en SABAM wel. Maar het probleem is momenteel de vage boekhouding, en de cijfers die niet gemeten worden. Heel veel muziek wordt niet gemeten. Ik ken genoeg deejays die alleen maar nummers van collega-deejays invullen op hun playlist. Ik hoor het ook vaak van anderen: als de boekhouding van BUMA en Sabam doorzichtiger zou zijn, dan zou er ook meer vertrouwen zijn in hun manier van werken.

GEBRUIK VAN NIET-BESCHERMDE MUZIEK
De laatste jaren is er steeds meer niet-beschermde muziek gepubliceerd. Dat is muziek waarbij de tekstschrijvers, de componisten en de muzikanten niet aangesloten zijn bij verenigingen als SABAM. Zij laten meestal toe dat hun muziek wordt gespeeld zonder betaling, soms met de beperking dat het om niet-commerciële doeleinden moet gaan. Men spreekt van Creative Commons muziek of, meer algemeen, van Netlabel-muziek.

Dirk Vervenne, SABAM: SABAM denkt na over manieren om artiesten toe te laten hun eigen werk beter te laten exploiteren, via CD's, internet enz., zolang ze het zelf doen. Waar we niet over nadenken is om leden van SABAM toe te laten delen van hun repertoire onder een Creative Commons beschikbaar te stellen, want dan geven ze een licentie aan iemand anders. BUMA experimenteert daarmee, bij SABAM is dit niet aan de orde. Als iemand lid is van SABAM, dan innen we de rechten, ongeacht of het nummer aangegeven is of niet. Als we dat zouden toelaten, dan bestaat het gevaar dat concertorganisatoren artiesten onder druk gaan zetten om hen een CC-licentie toe te kennen, zodat er geen auteursrechten moeten betaald worden voor het concert.

Bestuurslid van een jeugdhuis: We stuurden een playlist van een fuif op met 137 nummers die volgens ons allemaal "netlabel" waren. Na vier weken kregen we de playlist teruggestuurd met de mededeling dat 15 van de 137 nummers wel tot het beschermde SABAM-repertoire behoren, en dat we bijgevolg het volledige tarief moesten betalen, 400 euro voor een fuif waar 100 mensen aanwezig waren. Van die 15 nummers bleken alvast 3 nummers verkeerd opgezocht, de auteur klopte niet met de bij SABAM geregistreerde auteur.

Dirk Vervenne, SABAM: Bij sommige tarieven houden we rekening met het relatieve aandeel van het beschermde repertoire, zoals bij concerten en bij CD's. Bij fuiven is dat niet het geval. Als je geen enkel nummer draait van een artiest die wij vertegenwoordigen, dan betaal je niks. Maar wij hebben geen gradueel tarief; zodra je één beschermd werk draait, betaal je de volle pot.

Jasper Verdin, Universal Music Belgium: Het kan in dat geval toch niet zo moeilijk zijn om 400 x 15 / 137 aan te rekenen? Ik denk dat dat moet lukken, Dirk. (applaus in de zaal)

Exploitante van een danscafé: In Leuven hebben we vorig jaar zes netlabel-fuiven georganiseerd, maar we kregen toch facturen van SABAM, die beweerde dat er toch werken van beschermde auteurs werden gedraaid. We kregen intussen al aanmaningen en bericht dat er een deurwaarder zou langskomen.

Dirk Vervenne, SABAM: De wet zegt dat het repertoire dat door ons beschermd wordt, publiek is. Als je twijfelt of een artiest door ons beschermd is, dan kan je onze database komen inkijken op onze hoofdzetel in Brussel. Wij zijn wettelijk verplicht om u dat toe te staan. Je kan niet tegen ons zeggen: wij hebben geen beschermde muziek gedraaid, en bewijs maar eens dat dit niet zo is. Daar is rechtspraak over: als je als organisator niet meewerkt, en niet aantoont dat er geen beschermde muziek werd gedraaid, dan is er een vermoeden dat er beschermde muziek werd gedraaid en dan moet er aan SABAM betaald worden. Dit werd nog bevestigd door het Hof van Beroep van Antwerpen in haar arrest van 19 december 2005. Het Hof stelde: "De auteurswet van 30 juni 1994 op de auteursrechten en de naburige rechten heeft in art. 73 de eerdere rechtspraak bevestigd dat Sabam vertegenwoordigingsbevoegdheid heeft voor het hele wereldrepertoire. Zij mag in rechte optreden in naam van zowel Belgische als buitenlandse auteurs. Zij vertegenwoordigt het wereldrepertorium, zelfs indien uit de vaststellingen van de verbalisanten niet blijkt om welke werken van componisten het gaat." Wij kunnen toch ook niet naar elke fuif een controleur sturen die constant luistert welke muziek er wordt gedraaid? Organisatoren moeten ons dus playlists bezorgen met de namen van de componisten erop vermeld.

Mijn conclusie:

1. Animo, de organisator van deze debatavond, heeft enkele jaren geleden bij wijze van stunt de gebouwen van SABAM bezet. Zij pleiten voor een nationalisering van SABAM. Denken zij werkelijk dat een nationalisatie de situatie van muziekconsumenten en artiesten zal verbeteren? Op dat moment worden de SABAM-rechten namelijk een belasting.
2. Waarom kan SABAM de databank van de beschermde werken niet online beschikbaar maken, zodat iedereen online kan nagaan of een muziekwerk al dan niet beschermd is?
3. Proportionaliteit van de geïnde bedragen a rato van het gehalte aan beschermde muziek lijkt mij een must. Op lange termijn is dit in het belang van SABAM, zoniet zullen meer en meer organisatoren ervoor opteren om uitsluitend niet-beschermde muziek te draaien, aangezien het draaien van één enkel beschermd werk momenteel gepenaliseerd wordt met het aanrekenen van het volle tarief alsof er enkel beschermde werken werden gedraaid.

Zie ook:
LVB.net - Rechtenvrije muziek: SABAM reageert
LVB.net - Rechtenvrije muziek en SABAM: Bart Tommelein reageert
Marco Raaphorst - Is er muziek na SABAM? Ja!
Discussie: Creative Commons, distributie versus publiek afspelen, en billijke vergoeding
Leuven Centraal - Sabam onder vuur
HLN.be - "Betaal SABAM nooit zomaar"
Bart Tommelein - SABAM is watching you
LVB.net - SABAM maakt database beschikbaar