Moeten ministers verkozen zijn?

Op zijn weblog schrijft Herman Boel dat de benoeming van Kris Peeters tot minister in de Vlaamse regering getuigt van een gebrek aan democratie. Peeters werd immers niet verkozen, hij was zelfs geen kandidaat op een lijst. "Dagelijks zien we dat we niet in een democratie leven. Vandaag werd dat nogmaals bewezen door de nieuwe Vlaamse regering. Geen enkele democraat -behalve deze weblog dan- die er zich aan blijkt te storen. Immers, Kris Peeters, met alle respect voor die man en zonder afbreuk te willen doen aan zijn capaciteiten, werd niet door het volk gekozen en heeft dan ook niet het recht het volk te vertegenwoordigen, laat staan -als minister- te leiden", aldus Herman Boel.

Sta me toe het oneens te zijn met deze stelling. De grondwet bepaalt dat België bestuurd wordt door drie gescheiden machten: de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke. Verkiezingen gaan enkel over de vraag wie de wetgevende macht moet vormen. Niemand protesteert tegen het feit dat rechters niet verkozen zijn. Maar historisch is het wel zo gegroeid dat de ministers, die samen met de koning de uitvoerende macht vormen, gerecruteerd worden uit de parlementsleden. Naast het doorkruisen van de scheiding der machten heeft deze praktijk, in combinatie met het cumulatieverbod, nog een aantal andere perverse nadelen. De 'sterkste' verkozenen ontvluchten het parlement om in de regering te gaan zetelen. Vanuit die uitvoerende macht produceren ze wetsontwerpen die dan door het parlement gejaagd worden, dat herleidt wordt tot een stemmachine in plaats van een broeikas voor creatieve wetsvoorstellen te zijn. Dat de macht van het parlement tanend is, zou dus wel eens veroorzaakt kunnen zijn door een te nauwe band tussen parlement en regering, en doordat men het parlement als exclusieve recruteringsbasis voor de regering gebruikt. De wetgevende macht vertegenwoordigt het volk, de uitvoerende macht zou op basis van bekwaamheid moeten samengesteld worden. Het parlement moet namens het volk de regering controleren en zo nodig ter verantwoording roepen.

De christendemocraten zijn de enige partij die af en toe een niet-verkozene tot minister benoemen. De precedenten tot nu toe kunnen niet bepaald een succes genoemd worden. Robert Vandeputte (1981, financiën) en Mieke Offeciers (1992, begroting) hielden het respectievelijk zes maanden en anderhalf jaar vol, waarna ze gedegouteerd de regering én de politiek verlieten. Dat een kopman van Unizo, de unie van zelfstandige ondernemers, minister wordt, wekt hoop voor de totstandkoming van een ondernemingsvriendelijk klimaat. Toch is Unizo geen onverdeeld voorstander van vrijheid, vrijhandel en vrije markt. De organisatie heeft wat corporatistische, protectionistische en interventionistische trekjes. De weerstand van Unizo tegen de Ikea-wet en tegen vrije openingstijden voor winkels is daar een voorbeeld van. Unizo moedigt ondernemen aan, maar ondernemers die te groot of te succesvol geworden zijn, moeten volgens Unizo door de staat ingetoomd worden.